Anlamı
1) aşırı derecede görünür olmak:
'Şöyle kenara göze batmayacak bir masaya iliştik.' -N. Hikmet. 2) tedirgin etmek, uygunsuz veya yakışıksız görünmek:
'Hiçbir zaman göze batmak ve sivrilmek isteme.' -N. F. Kısakürek. 3) çekemezliğe yol açmak.
Detaylı Açıklama
Göze batmak, bir şeyin ya da bir kimsenin bulunduğu çevrede fazlaca dikkat çekmesi, uygunsuz görünmesi ya da başkalarında rahatsızlık ve kıskançlık uyandırması anlamlarında kullanılan çok katmanlı bir deyimdir. Birinci anlamında fazla görünür olmayı anlatır; kişi istemese bile hemen fark edilir. İkinci anlamında davranışın, sözün, kıyafetin ya da tavrın bulunduğu ortama uymaması öne çıkar. Üçüncü anlamında ise öne çıkan kişinin başkalarında çekememezlik duygusu uyandırması söz konusudur. Bu nedenle deyim, hem görünürlük hem de sosyal tepki ekseninde işler. Göze batmak, yalnız dikkat çekmeyi değil, bu dikkat çekmenin çoğu zaman huzursuzluk doğuran yönünü de anlatır. Bağlama göre görünürlük, uygunsuzluk ve kıskançlık tonlarından birini ya da birkaçını birden taşıyabilir.
Örnek Cümleler
- Parlak ceketi sade kalabalığın içinde hemen göze battı bugün açıkça.
- Toplantıda bu kadar yüksek sesle konuşması herkese göze battı hemen.
- Kısa sürede zenginleşince mahallede bazılarına iyice göze batmaya başladı artık.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü deyim hem dikkat çekmeyi hem uygunsuz görünmeyi hem de kıskançlık uyandırmayı anlatabilir. Hangi tonun öne çıkacağı, sözün geçtiği sosyal bağlama ve anlatılan duruma göre belirlenir.
Çünkü dikkat çekme burada nötr bir görünürlük değildir; çoğu zaman rahatsızlık, uyumsuzluk ya da çekememezlik doğurur. Bu yüzden söz, sıradan fark edilmeden daha eleştirel bir renk taşır.
Göz önünde olmak daha nötr bir görünürlük ifade eder. Göze batmak ise görünür olanın çevrede rahatsızlık, yadırgama ya da kıskançlık uyandırdığı durumları daha belirgin biçimde anlatır.