Anlamı
1) uykusuzluk, yorgunluk, ağlama vb. sebeplerle gözleri çok kızarmak:
'Kerem'in kusacağı geliyordu. Gözleri kan çanağına dönmüştü.' -Y. Kemal. 2) sinirden, öfkeden, hiddetten gözleri irileşmek ve kızarmak.
Detaylı Açıklama
Gözleri kan çanağına dönmek, gözlerin aşırı kızarması ve olağan görünümünü kaybetmesi anlamında kullanılan çok güçlü bir deyimdir. Bu durum kimi zaman uykusuzluk, yorgunluk, ağlama ya da hastalık yüzünden ortaya çıkar; kimi zaman da öfke ve hiddet yüzünden bakışlara sert ve ürkütücü bir görünüm verir. Deyimdeki kan çanağı benzetmesi, kızarıklığın yoğunluğunu çarpıcı biçimde göz önüne getirir. Bu yüzden söz, sıradan bir kızarmayı değil, dikkat çekici ve aşırı bir durumu anlatır. Hem bedensel yıpranmayı hem de duygusal taşkınlığı aynı kalıpta ifade edebilmesi deyimi güçlü kılar. Gözleri kan çanağına dönmek, bakışların aşırı yorgun, öfkeli ya da bitkin hâlini etkili ve abartılı ama yerleşik bir biçimde anlatan canlı bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Sabaha kadar ağlayınca gözleri kan çanağına döndü iyice bugün orada.
- Üç gecedir uyumayan şoförün gözleri kan çanağına dönmüştü çoktan artık.
- Öfkesinden gözleri kan çanağına dönünce herkes geri çekildi hemen orada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, uykusuzluk ve ağlama dışında öfke, sinir ve hiddet için de kullanılır. Ortak nokta, gözlerdeki kızarıklığın olağan sınırı aşacak kadar iyice ve açıkça çok belirginleşmesidir.
Bu benzetme gözdeki yoğun kızarıklığı abartılı ama çok somut biçimde görünür kılar. Böylece dinleyen kişi sıradan bir kızarıklık değil, çok çarpıcı bir görüntü hayal eder.
Söz, sahnede hem yıpranma hem de sertlik duygusunu yükseltir. Kişinin ne kadar yorgun, bitkin ya da öfkeli olduğunu tek ayrıntıyla oldukça güçlü biçimde açıkça hissettirir.