Anlamı
korku, öfke ve telaşı gözlerinden belli olmak:
'Cüce rolünde halkı gülmekten katıltan sırıtış, Rakım'ın bütün buruşuklarını kaplamış, ayrık gözleri evlerinden uğramış.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Gözleri yuvalarından fırlamak, bir kimsenin korku, öfke, şaşkınlık ya da telaş nedeniyle gözlerinin aşırı açılmış ve dışarı fırlayacakmış gibi görünmesi anlamında kullanılan çok güçlü bir deyimdir. Bu sözde anlatım abartılıdır; gerçek bir fırlama değil, yüz ifadesindeki aşırı gerilim vurgulanır. Kişi beklenmedik bir haber alınca, korkutucu bir şey görünce ya da öfkesine hâkim olamayınca gözleri yuvalarından fırlamış gibi tasvir edilir. Deyim, sahnedeki duygunun şiddetini tek başına yükseltmeye yeter. Çünkü gözler burada bedenin en çarpıcı alarm işaretine dönüşür. Gözleri yuvalarından fırlamak, duygusal taşkınlığın ve ani gerilimin bakışlara vurduğu aşırı tabloyu canlı, abartılı ve çok etkili biçimde anlatan yerleşik bir Türkçe kalıptır. Tek bakışla korkunun ya da öfkenin şiddetini görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Yılanı görünce gözleri yuvalarından fırladı, geri sıçradı hemen orada aniden.
- Haberi duyunca patronun gözleri yuvalarından fırlamış gibiydi orada gerçekten çok.
- Telaştan gözleri yuvalarından fırlayacak gibi oldu bir anda şimdi burada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Korku, öfke, şaşkınlık, telaş ve bazen panik için özellikle kullanılır. Ortak yön, gözlerin gerilim yüzünden olağan görünümünü bütünüyle açıkça, çarpıcı ve sarsıcı biçimde ansızın kaybetmesidir.
Çünkü gözlerin gerçekten yerinden çıkması değil, yüz ifadesindeki aşırılık anlatılır. Bu abartı, duygunun şiddetini dinleyenin zihninde çok daha çarpıcı bir biçimde açıkça görünür hâle getirir.
Sahnede ani alarm, panik ve sert gerilim etkisi kurar. Duygunun yoğunluğu, tek bakış ayrıntısıyla hemen belirgin, sert, sarsıcı ve akılda kalıcı biçimde daha da yükseltilmiş olur.