Anlamı
gözlerini, akı çok görünecek biçimde açmak:
'Birisinin âşıklı maşuklu bir masal söylediğini işitti mi karşısında apışıp gözlerini belertiyordu.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Gözlerini belertmek, gözleri normalden fazla açarak şaşkınlık, korku, merak ya da aptalca kalakalma hâlini bakışlarla göstermek anlamında kullanılan bir deyimdir. Bu sözde göz akının belirginleşmesi, yüz ifadesini de değiştirir ve kişiyi daha abartılı bir görünüşe sokar. Bu yüzden deyim, yalnız bir bakış hareketini değil, aynı zamanda güçlü bir tepkiyi de anlatır. Şaşkın kalan, inanamayarak bakan, bir şeyi anlamaya çalışan ya da ne yapacağını bilemeyen kişiler için kullanılması doğaldır. Gözlerini belertmek, yüz ifadesindeki aşırılığı kısa ve çarpıcı biçimde görünür kılar. Betimleme gücü yüksek olduğundan özellikle öykü ve konuşma dilinde etkili bir yer tutar. Türkçede göz hareketi üzerinden ruh hâlini anlatan canlı ve karakteristik deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Beklenmedik soruyu duyunca gözlerini belertip bana baktı hemen orada yine.
- Çocuk masalı dinlerken kimi yerde gözlerini belertiyordu iyice yine bugün.
- Polisi kapıda görünce gözlerini belertmek ister gibi geri çekildi sessizce.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şaşkınlık, korku, merak, afallama ve bazen de safça kalakalma tepkileri için kullanılır. Ortak nokta, gözlerin olağan sınırından belirgin biçimde çok fazla açılmasıdır ve yüzü ele vermesidir.
Çünkü gözler büyüdüğünde yalnız bakış değil, tüm yüz ifadesi değişir. Deyim de bu değişimi kullanarak tepkinin abartılı ve görünür tarafını daha çok açıkça öne çıkarır.
Gözlerine inanamamak daha çok zihinsel şaşkınlığı anlatır. Gözlerini belertmek ise bu şaşkınlığın yüz ifadesine ve göz hareketine nasıl vurduğunu çok daha görünür biçimde açıkça gösterir.