Anlamı
gözlerini aşırı yormak:
'Her gece fasılasız çalışmak gözlerimi bitirdi.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Gözlerini bitirmek, çok uzun süre okumak, çalışmak, ekrana bakmak ya da ince işlerle uğraşmak yüzünden gözleri aşırı derecede yormak anlamında kullanılan bir deyimdir. Bu sözde bitirmek fiili mecazlıdır; göz gerçekten tükenmez ama işlevi zorlanır, ağrır, kızarır ve dinlenme ister hâle gelir. Deyim, basit bir yorulmadan daha ağır bir kullanım hissi verir. Özellikle yoğun çalışma temposu, gece geç saatlere kadar süren uğraşlar ve dikkat isteyen işler için doğal biçimde kullanılır. Gözlerini bitirmek, kişinin kendini fazla zorladığını ve bunun göz sağlığı üzerinde belirgin bir yük oluşturduğunu anlatır. Hem günlük konuşmada hem de sitem içeren cümlelerde son derece yerinde duran, açık ve etkili bir Türkçe kalıptır.
Örnek Cümleler
- Bütün gece küçük yazıları okuyarak gözlerini bitirdi bugün orada iyice.
- Sınava hazırlanırken aylarca gözlerini bitirecek kadar çalıştı durmadan hep geceleri.
- Ekran başında saatler geçirmek gözlerini bitirdi, başı da ağrıdı sonra.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Uzun süre okuma, yazma, küçük ayrıntılara bakma, ekran karşısında kalma ve ince işlerle uğraşma için söylenir. Ortak nokta, gözün sınırını aşacak kadar fazla ve yoğun zorlanmasıdır.
Çünkü bitirmek fiili aşırı kullanım ve tükenme hissi verir. Böylece gözlerdeki rahatsızlığın geçici değil, belirgin bir yük birikiminin sonucu olduğu çok daha iyi anlaşılır ve somutlaşır.
Gözlerini bitirmek daha çok yormayı ve çalıştırmayı anlatır. Gözleri kan çanağına dönmek ise bunun ya da başka sebeplerin yarattığı görünür kızarıklığı ve sert görünümü öne çıkarır.