Anlamı
1) elde edemediği bir şeye karşı isteği sürmek; 2) elde edemediği bir şeyi kıskanmak:
'Ben herkesin gözü kalsın istemem yediğim lokmada.' -N. Cumalı.
Detaylı Açıklama
Gözü kalmak deyimi, kişinin sahip olamadığı bir şeye karşı arzusunun sürmesini anlatır. Bu söz bazen içten bir istek, bazen de kıskançlığa yaklaşan bir imrenme taşır. Deyimin gücü, elde edilemeyen nesnenin ya da durumun zihin ve gönül üzerindeki etkisinin bitmemesinden gelir. Bir lokma, bir eşya, bir hayat biçimi, bir başarı ya da başkasındaki imkân için kullanılabilir. Kimi bağlamlarda masum bir heves vardır; kimi bağlamlarda ise “başkasında olana iç geçirmek” anlamı güçlenir. Bu nedenle deyim hem arzuyu hem imrenmeyi aynı çizgide buluşturur. İnsan elindekine dönse bile aklı biraz orada kalır. Kısacası gözü kalmak, ulaşılamayan bir şeye karşı süren isteği ve zaman zaman kıskançlığa yaklaşan yönelişi anlatan işlek bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Çocuğun vitrindeki oyuncağa gözü kaldı, uzun süre baktı sonra içeride.
- Komşunun geniş bahçesinde gözü kaldı ama belli etmedi hiç kimseye.
- Yediği lokmada başkasının gözü kalmasın diye paylaşmayı severdi hep evde.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, her zaman kıskançlık anlatmaz. Bazen yalnızca imrenme ve elde edemediği şeye karşı süren masum isteği anlatır; bazen kıskançlık tonu da belirgin biçimde daha çok ağırlaşır.
Yemek, eşya, ev, başarı, imkân, güzellik ve başkasındaki rahatlık gibi pek çok şey için kullanılabilir. Ortak yön, o şeye ulaşamamanın uzun süre boyunca devam edip sürmesidir.
Gözü kalmak arzunun sürmesini anlatır. Gözü doymak ise isteğin yatıştığını ve kişinin artık daha fazlasını özellikle hiç aramadığını açıkça, net, belirgin ve güçlü biçimde gösterir.