Anlamı
1) gözünde hafifçe şaşılık bulunmak; 2) istemeyerek bakıvermek:
'İstemeye istemeye gözleri lokantacıya kaçtı.' -Ö. Seyfettin. 3) bayılmak sırasında gözünün akı çoğalmak.
Detaylı Açıklama
Gözü kaymak deyimi birden fazla anlam taşıdığı için bağlamla anlaşılması gereken ifadelerden biridir. İlk anlamında gözde hafif şaşılık bulunmasını anlatır. İkinci anlamında kişinin istemeden, fark ettirmeden ya da iradesi tam devreye girmeden bir yere bakıvermesini ifade eder. Üçüncü anlamıysa bayılma ya da ağır halsizlik sırasında gözlerin doğal duruşunu yitirmesiyle ilgilidir. Bu çok anlamlı yapı, deyimi hem bedenle ilgili hem de davranışla ilgili sahnelerde kullanılabilir hâle getirir. Günlük dilde en yaygın kullanım, birinin gözü başka tarafa kaydı denirken istemeden bakış atmasıdır. Ancak sağlıkla ilgili bağlamlarda farklı çağrışımları da vardır. Kısacası gözü kaymak, bakışın istemsiz yön değiştirmesini ya da gözün olağan duruşundan sapmasını anlatan çok anlamlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Konuşurken gözü kaydı, bir an saate baktı, sonra toparlandı hemen.
- Masadaki pastaya gözü kaydı, çocuk mahcup mahcup gülümsedi orada hemen.
- Fenalaşınca gözü kaydı, herkes başına su getirmek için koştu hızla.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
En sık, istemeden ya da fark ettirmeden bir yere bakıvermek anlamında kullanılır. Bu kullanım çoğu zaman kısa, ani, hafif mahcup ve istemsiz bir bakışı anlatır.
Sağlıkla ilgili anlamı, baygınlık, fenalaşma ya da gözde yapısal durumlarla birlikte geçtiğinde anlaşılır. Bu bağlamlarda deyim bedensel belirtiyi daha açık ve net biçimde öne çıkarır.
Benzer olabilirler ama aynı değildir. Göz ucuyla bakmak daha bilinçli ve gizli bakıştır; gözü kaymak ise çoğu zaman istemsiz ya da farkında olmadan daha anlık gerçekleşir.