Anlamı
çok uykulu olmak:
'Şilteye diz çökmüş, uyku akan gözlerini parmaklarıyla açıyor, uyumayayım diye ninni söylüyordu.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Gözünden uyku akmak deyimi, kişinin çok uykulu olduğunu, uykusunun artık gözlerinden bile belli olacak kadar ağır bastığını anlatır. Burada uyku yalnız bir ihtiyaç değil, bedeni aşağı çeken somut bir ağırlık gibi düşünülür. İnsan gözlerini açık tutmakta zorlanır, bakışları matlaşıp yavaşlar, yüzü gevşer ve her hâlinden dinlenme isteği okunur. Bu yüzden söz, yalnız geç saati değil, uykunun görünür hâle geldiği bedensel hâli anlatması bakımından güçlüdür. Gece nöbeti tutanlar, sabaha kadar çalışanlar, yolculuktan dönenler ya da uykusuz çocuklar için çok uygun düşer. Deyimde hafif bir şefkat tonu da bulunabilir. Kısacası gözünden uyku akmak, insanın uykusunun saklanamayacak kadar arttığını ve bunun bakışlarına açıkça yansıdığını anlatan canlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Sabaha kadar çalıştığı için toplantıda gözünden uyku akıyordu resmen sabahleyin.
- Çocuğun gözünden uyku akıyor ama oyunu bırakmaya yanaşmıyordu yine akşam.
- Nöbetten çıkan hemşirenin gözünden uyku akarken bile işi bitmemişti henüz.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü uykuyu soyut bir durum olarak bırakmaz, gözlerde görünür hâle getirir. Böylece kişi yalnız yorgun değil, artık uykusunu saklayamayacak ölçüde bitkin ve düşkün biri olarak canlanır.
Çünkü çoğu kez çocuklar, yaşlılar ya da çok yorulmuş insanlar için söylenir. Bu bağlamlarda söz, hafif bir acıma ve dinlenme ihtiyacını fark eden yumuşak bir bakış taşır.
Gözü uyku tutmamak uyuyamayan kişiyi anlatır; gözünden uyku akmak ise uykunun bastırdığı, ama henüz dinlenememiş kişiyi gösterir. Biri gecenin iç sıkıntısını, öteki bedenin ağırlığını öne çıkarır.