Anlamı
dikkatle bakmak, gözünü ayırmadan bir yere veya bir kimseye bakmak:
'O sert bir tavır alıyor, gözlerini Ali Rıza Bey'in gözlerine dikerek adamcağızı büsbütün şaşırtıyordu.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Gözünü dikmek deyimi, bir yere ya da bir kimseye dikkatle, uzun süre ve gözünü ayırmadan bakmak anlamına gelir. Bu bakış sıradan ve kısa değildir; içinde yoğun dikkat, zaman zaman baskı, kimi zaman da merak ya da meydan okuma vardır. İnsan gözünü diktiğinde çevredeki öteki şeyleri bir süre unutmuş gibidir. Bu nedenle söz, hem meraklı seyri hem de sert, rahatsız edici bakışı anlatmak için kullanılabilir. Biri karşısındakinin yüzüne gözünü diker, biri ufuktaki yolu izler, biri de istediği şeye uzun uzun bakarak ona yönelir. Deyimin etkisi, bakışın sürekliliğinde ve yoğunluğunda yatar. Kısacası gözünü dikmek, dikkatini bir noktaya toplayıp bakışını oradan ayırmadan, çoğu zaman güçlü bir niyetle bakmayı anlatan etkili bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Konuşma boyunca gözünü müdürün yüzüne dikti, bir an geri çekilmedi.
- Çocuk vitrindeki oyuncağa gözünü dikmiş, annesini bile duymuyordu artık evde.
- Yaşlı adam uzak yola gözünü dikerek kaybolan arabayı izledi sessizce.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bakışın uzun sürmesi ve kesilmemesi karşı tarafta baskı hissi yaratabilir. Özellikle insan yüzüne gözünü dikmek, meraktan çok sorgulayıcı ya da meydan okuyan bir tona dönüşebilir.
Yakınlık vardır ama aynı değildir. Göz dikmek daha çok ele geçirme isteğini anlatırken, gözünü dikmek fiilî bakışı ve dikkatin bir noktaya yoğunlaşmasını daha açık anlatır.
Uzak bir nesneye, yola ya da sahneye çevrilen bakışlarda nötr duyulabilir. Bir insanın yüzüne uzun süre yöneldiğinde ise söz kolayca gerilimli ve sert bir anlama kayar.