Anlamı
1) hayale dalmak, dalgınlaşmak:
'Gözlerini de bir duman bürüyor, başını yana çevirerek uzaklara bakıyordu.' -R. N. Güntekin. 2) hüzünlenmek.
Detaylı Açıklama
Gözünü duman bürümek deyimi, kaynak anlamına göre hem hayale dalıp dalgınlaşmayı hem de hüzünlenmeyi anlatır. Duman burada gerçek bir sis değil, bakışın önüne çöken iç hâlin mecazıdır. İnsan uzaklara bakar gibi olur, gözleri bir noktada kalır ve zihni bulunduğu yerden ayrılır; bu yüzden deyim dalgınlık için çok uygundur. Aynı zamanda içe çöken kederin bakışı matlaştırması, insanı içli ve suskun bir hâle sokması da bu sözle anlatılabilir. Bu iki anlam birbirine yakındır; çünkü hüzün çoğu kez insanı hayale ve uzak düşüncelere sürükler. Bakışın üzerine düşen şey duman değil, duygudur. Kısacası gözünü duman bürümek, insanın hüzün veya hayal etkisiyle dalgınlaşıp bakışlarının buğulanmış gibi görünmesini anlatan şiirli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Eski mektubu okuyunca gözünü duman bürüdü, uzun süre konuşamadı orada.
- Pencereye yaslanıp gözünü duman bürümüş gibi uzaklara baktı sessizce yine.
- O şarkı başlayınca kadının gözünü duman bürüyor, sesi inceliyordu hemen.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hüzün çoğu zaman insanı dış dünyadan biraz koparıp içe çeker. Bu içe çekiliş bakışta dalgınlık olarak görünür; deyim de tam bu birleşik ruh hâlini yakalar.
Gözünün dolması ağlamaya yaklaşan daha somut bir duygulanmayı anlatır. Gözünü duman bürümek ise gözyaşından önce gelen içe çekilme, hayale kayma ve puslu ruh hâlini daha çok öne çıkarır.
Çünkü duyguyu doğrudan adlandırmak yerine bir görüntüyle anlatır. Duman imgesi, bakıştaki bulanıklığı ve iç sıkışmasını bir arada vererek söze daha edebî ve yumuşak bir ton kazandırır.