Anlamı
1) ölmek:
'Fakat o gözünü kapayınca başsız kalan konak birdenbire karışmış.' -R. N. Güntekin. 2) görmezden gelmek:
'Dünün kurumları ile birlikte güzellik ölçüleri, değerleri de değişiyor, biz bunlara gözlerimizi kapamak istiyoruz.' -N. Ataç.
Detaylı Açıklama
Gözünü kapamak deyimi, kaynak anlamına göre hem ölmek hem de görmezden gelmek anlamında kullanılır. İlk anlamda hayatın sona ermesini daha yumuşak ve dolaylı biçimde anlatır; özellikle anlatı dilinde doğrudan “öldü” demek yerine daha örtülü bir ifade sağlar. İkinci anlamda ise açık bir gerçeği, yanlışı ya da değişimi bilerek fark etmemeye çalışma tavrı vardır. Bu iki anlam ilk bakışta uzak görünse de ortak nokta, bakışın bilinçli ya da kaçınılmaz biçimde kapanmasıdır. Birinde yaşam biter, ötekinde kişi hakikate bakmayı istemez. Bu nedenle deyim hem hüzünlü hem eleştirel bağlamlarda yer bulur. Kısacası gözünü kapamak, ya hayatın sonunu dolaylı biçimde söyleyen ya da göz önündeki gerçeğe isteyerek sırt çeviren tavrı anlatan çift anlamlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Babası gözünü kapayınca evin bütün yükü birden ona kaldı gerçekten.
- Bu hilelere gözünü kapamak, sorunu büyütmekten başka işe yaramaz burada.
- Toplum olan bitene gözünü kapadıkça yanlışlar daha da yerleşiyor iyice.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü açık ölüm ifadesi yerine dolaylı bir söyleyiş kurar. Böylece söz, özellikle acının doğrudan söylenmek istenmediği aile ve anlatı bağlamlarında daha yumuşak bir işlev kazanır.
Çünkü burada bilmemek değil, bilerek bakmamak vardır. Kişi açık gerçeğe gözünü kapadığında yalnız susmuş olmaz; çoğu zaman sorumluluğunu da bilinçli ve rahat biçimde ertelemiş gibi görünür.
Göz yummak bazen bağışlama ve hoş görme payı taşır. Gözünü kapamakta ise uzaklaşma, dışarıda bırakma ve gerçeği içeri almama duygusu biraz daha belirgin biçimde hissedilir.