Anlamı
1) bir iş görmek için ilgili kişiden bir gün ayırmasını istemek, randevu almak: Doktordan gün almam gerekir. 2) belirli bir yaşı bitirdikten sonra girdiği yaştan süre almak: Beş yaşından iki gün aldı.
Detaylı Açıklama
Gün almak sözü, iki farklı ama ortak zaman düşüncesi etrafında birleşen anlam taşır. Birinci anlamında bir iş için randevu almak, yani bir günün ayrılmasını istemektir. İkinci anlamında ise kişinin belli bir yaşı doldurup bir sonraki yaşından gün almış olması anlatılır. Her iki kullanımda da temel fikir, zamanın belirli bir parçasının kişiye bağlanmasıdır. Bu yüzden söz hem resmî ve gündelik işlerde hem de yaş belirtirken doğal biçimde kullanılır. Doktor, kurum, görüşme ya da ziyaret için gün almak daha somut bir düzenleme anlatırken, yaştan gün almak zamanın ilerlediğini ifade eder. Kısacası gün almak, hem randevu düzenini hem de yaş hesabını karşılayan, zaman merkezli çift anlamlı ve yerleşik bir kullanımdır. Bağlam iyi kurulduğunda bu iki anlam karışmaz ve söz gündelik dilde rahatça anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Muayene için erkenden gün aldım, yoksa haftaya hiç sıra kalmıyordu.
- Çocuk bu ay altı yaşından gün aldı diye okul telaşı başladı.
- Avukattan gün almadan dosyayı ayrıntılı konuşmak pek mümkün görünmüyor şimdilik.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İkisinde de ortak olan şey zamandır. Birinde belirli bir gün randevu için ayrılır, ötekinde ise kişi yeni yaş dilimine girmiş sayılır; yani yine zaman üzerinden bir pay alınır.
Tek başına söylendiğinde kısa süreli bir belirsizlik olabilir; ancak cümlenin konusu genellikle bunu hemen açığa çıkarır. Hastane, görüşme ve kurum sözleri randevuyu; yaş ifadeleri ise ikinci anlamı gösterir.
Çünkü kişi yeni yaşın tamamını bitirmiş olmaz; yalnız o yaşın içine girmiş sayılır. Bu yüzden söz, tamamlanmış yaştan çok başlanmış yaş dilimini açıkça ve doğru biçimde anlatır.