Anlamı
1) karşısındakinin çabasını artırmak için kullanılan bir söz; 2) sürekli olarak, durmadan. 'Yirmi iki delikanlı kan ter içinde ha babam ha koşuyorlar.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Ha babam sözü, bir işi durmadan sürdürmeyi ya da birini daha çok zorlamayı anlatan canlı, hareketli bir deyimdir. Kullanımda iki yön öne çıkar: Bazen tezahürat gibi bir destek sözü olur ve karşıdakini daha çok asılmaya çağırır; bazen de ara verilmeden, üst üste, soluklanmadan yapılan işi anlatır. Bu yüzden kürek çekmekten koşmaya, yük taşımaktan bir mesele üzerinde durmadan konuşmaya kadar pek çok sahnede doğal duyulur. Sözün ses yapısı bile tempolu bir ritim taşır. İçinde yorgunluk da olabilir, coşku da olabilir; bağlam bunu belirler. Cümlede geçtiğinde genellikle hareketin kesilmediği, baskının ya da çabanın sürdüğü hemen hissedilir. Bu ritim, sözü özellikle anlatı ve konuşma dilinde çok güçlü kılar.
Örnek Cümleler
- Finale yetişmek için gece yarısına kadar ha babam çalıştılar, yine de şikâyet etmediler.
- Tekne kıyıya varsın diye çocuklar ha babam kürek çekmeye devam etti.
- Kalabalık, güreşte pehlivanı ha babam diye tempo tutarak iyice coşturdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Eğer birine güç vermek için söyleniyorsa destekleyicidir; ama bitmeyen çabayı anlatıyorsa yıpratıcı bir yoğunluğu öne çıkarır. Aynı söz, bağlama göre teşvik de olabilir, bezdirici süreklilik de.
Çünkü ha babam ifadesinin asıl etkisi ritminden gelir. Kulağa vurduğunda hareketi taklit eder; bu yüzden sohbet, hikâye anlatımı, spor sahnesi veya halk dili içinde çok daha doğal ve güçlü duyulur.
Ha bire daha nötr bir süreklilik bildirir. Ha babam ise çoğu zaman daha bedensel, daha yorucu ve daha yüksek tempolu bir çabayı çağrıştırır; içinde ses, baskı ve hız duygusu daha belirgindir.