Anlamı
1) bir emek karşılığı hakkı olan şeyi elde etmek, hak kazanmak:
'Mutlu, başarılı, kendine güvenmeyi hak etmiş birisi.' -T. Buğra. 2) layık olduğu kötü karşılığı almak; 3) bir başarı dolayısıyla ödüllendirilmek:
'Kadın dergileri bizi göklere çıkarıyorlardı, bunu da hak etmemiştik.' -A. Ağaoğlu.
Detaylı Açıklama
Hak etmek deyimi, emek vererek bir karşılığa layık olmak, bir sonucu kazanacak durumda bulunmak ya da bazen yaptığı davranış sebebiyle kötü bir karşılığı üzerine çekmek anlamlarında kullanılır. Bu nedenle çok yönlü bir yapısı vardır. Bir ödülü hak etmek olumlu bir kullanımken, bir cezayı hak etmek olumsuz anlam taşır. Her iki durumda da ortak nokta aynıdır: sonuç gelişigüzel değildir, bir davranışın ya da emeğin doğal karşılığıdır. Deyim bu yönüyle ölçü ve denge duygusu taşır. İnsanların çabası ile sonucu arasındaki ilişkiyi açıkça görünür kılar. Gündelik dilde takdir ederken de eleştirirken de kullanılabilmesi onu güçlü kılar. Böylece hak etmek, yalnız kazanmayı değil, kazanılan şeyin gerekçeli ve yerinde olduğunu anlatan temel bir değerlendirme deyimi olarak işlev görür.
Örnek Cümleler
- Bu kadar emekten sonra terfiyi hak etmek onun en doğal hakkıydı.
- Takımı yarı yolda bırakınca duyduğu tepkiyi bir bakıma hak etti.
- Yıllarca çalışan bir ustanın saygı hak etmesi kimseyi şaşırtmaz elbette.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hak etmekte temel fikir, sonucun kişinin davranışına uygun düşmesidir. Sonuç iyi de olabilir kötü de; deyim, değeri değil o sonucun gerekçeli ve yerinde oluşunu vurgular.
Hak etmek daha genel bir layıklık ve uygunluk anlatır. Hak kazanmak ise çoğu zaman emek sonunda resmen elde edilebilir bir hakka ulaşmayı, yani daha somut ve kazanılmış bir durumu öne çıkarır.
Adalet duygusu baskındır. İnsanlar bir ödülün, saygının ya da cezanın hak edildiğini söylediğinde, aslında sonuç ile davranış arasında doğru ve dengeli bir bağ kurduklarını belirtmiş olurlar.