Anlamı
1) payı, alacağı, hissesi olmak; 2) sözünde, düşüncesinde, iddiasında haklı olmak.
Detaylı Açıklama
Hakkı olmak deyimi, bir kimsenin bir şey üzerinde payı, alacağı, hissesi bulunması ya da sözünde, düşüncesinde ve iddiasında haklı olması anlamlarında kullanılır. Bu yüzden deyim hem maddi hem düşünsel alanda işler. Bir malda hakkı olmak ile bir tartışmada hakkı olmak aynı kalıp üzerinden kurulsa da ikisinde de meşru dayanak duygusu vardır. Kişi bir şeyi rastgele istemez; onun buna dayanan bir payı ya da gerekçesi vardır. Deyim günlük dilde sık kullanılır, çünkü hem somut paylaşım hem de soyut haklılık alanını kapsar. Cümlede geçtiğinde talebin keyfi değil, temelli olduğu anlaşılır. Bu yönüyle konuşana meşruiyet kazandırır. Hakkı olmak, pay ile doğruluk arasındaki bağı aynı deyimde toplayan, Türkçede oldukça işlevli ve güçlü bir ifade alanı kurar.
Örnek Cümleler
- Bu mirasta kız kardeşinin de hakkı olduğunu sonunda herkes kabul etti.
- Bunca çalışmadan sonra izin istemeye açıkça hakkı olmak gerekir doğrusu bugün.
- O tartışmada sitem etmeye hakkı olmak konusunda kimse ona karşı çıkmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü her iki anlamda da ortak çekirdek meşru dayanak fikridir. Bazen bu dayanak mal, emek veya alacaktır; bazen de düşünce ve iddianın doğruluğundan doğan söz hakkı şeklinde görünür.
Hak kazanmak belirli koşullar sonunda bir hakkın doğduğunu öne çıkarır. Hakkı olmak ise o payın veya haklılığın zaten mevcut bulunduğunu, kişinin buna dayanarak konuştuğunu ya da talepte bulunduğunu gösterir.
Çünkü birine “hakkı var” ya da “hakkı olmak” denildiğinde, onun sözünün boş olmadığını kabul etmiş olursunuz. Bu da tartışmayı kişisel inattan çıkarıp gerekçeli bir zemine taşır.