Anlamı
yiyecek veya imrenilecek bir şeyi görene o şeyden vermek gerekir.
Detaylı Açıklama
Hakkı var sözü, yiyecek veya imrenilecek bir şeyi gören kişiye ondan bir pay vermek gerektiğini anlatan geleneksel bir kullanım taşır. Bu yönüyle söz, yalnız sahiplik değil, görme ve gönül ilişkisini de içerir. Birinin gözü kalmasın, içi gitmesin, arada kırgınlık oluşmasın düşüncesiyle paylaşmayı öğütler. Bu nedenle sofra, meyve, tatlı, güzel eşya ya da arzu uyandıran herhangi bir şey için kullanılabilir. Sözün arkasında ince bir toplumsal nezaket vardır. Gören kişi o şey üzerinde hukuki hak sahibi değildir; fakat görmenin doğurduğu bir gönül hakkı kabul edilir. Bu yüzden deyim, paylaşmanın kültürel ve duygusal boyutunu görünür kılar. Kısacası hakkı var sözü, imrenilen şey karşısında paylaştırmayı ve gönül almayı önemseyen yerli bir davranış ölçüsünü anlatır.
Örnek Cümleler
- Çocuk pastaya bakıp durunca annesi, hakkı var, bir dilim de ona verin dedi.
- Masanın başında oturan misafirin hakkı var diye meyveyi hemen ikram ettiler.
- Yeğeninin gözü oyuncağa kayınca hakkı var diyerek küçücük bir hediye aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada pay isteme hakkı yasadan değil, görmenin ve imrenmenin doğurduğu duygusal nezaketten gelir. Söz, özellikle paylaşım kültüründe kimsenin gönlünü bırakmama düşüncesini daha açık biçimde öne çıkarır.
Sofra başında, meyve ve tatlı ikramında, çocukların imrendiği eşyalarda ve paylaşılabilir güzel şeyler karşısında çok doğal kullanılır. Ortak nokta, gören kişinin gönlünün o şeye yönelmiş olmasıdır.
Hakkı olmak daha doğrudan pay, alacak veya haklılık anlamı taşır. Hakkı var sözünde ise çoğu zaman kültürel nezaket ve ikram gereği oluşan gönül payı öne çıkar; alanlar benzese de tonları farklıdır.