Anlamı
şaşakalmak, şaşırmak:
'İşin evveliyatını bilmeyen ırgatlar bu tariften bir şey anlayamamış, hayrette kalmışlardı.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Hayrette kalmak deyimi, bir olay ya da söz karşısında şaşkınlığın etkisiyle bir süre o hâlde durmak, ne diyeceğini bilememek anlamında kullanılır. Kalmak fiili burada şaşkınlığın anlık olmayıp kısa süre devam ettiğini anlatır. Bu yüzden söz, yalnız ilk tepkiyi değil, aklın toparlanmakta geciktiği durumu da görünür kılar. Beklenmedik açıklamalar, anlaşılması güç işler, olağanüstü beceriler ve tuhaf davranışlar bu deyimle sık anlatılır. Cümelde geçtiğinde, kişinin yalnız şaşırmadığı, aynı zamanda o şaşkınlık içinde bir süre kaldığı anlaşılır. Kısacası hayrette kalmak, etkisi uzayan şaşkınlığı duraklatıcı ve canlı bir anlatımla dile getiren güçlü bir deyimdir. Süreklilik duygusu sözün ağırlığını artırır. Zihin hemen toparlanamaz. Bu yönü önemlidir. Etki belirgindir.
Örnek Cümleler
- İşin aslını duyunca bütün aile bir süre hayrette kaldı sessizce.
- Bu küçücük çocuğun bilgisi karşısında öğretmen hayrette kalmıştı doğrusu bugün.
- Yaptığı resmi görünce galeridekiler hayrette kalıp uzun uzun sessiz baktılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kalmak fiili, duygunun gelip geçmediğini, bir süre kişiyi tuttuğunu anlatır. Böylece söz, şaşkınlığın derinliğini ve zihinsel duraksamayı daha açık biçimde gösterir. Etki uzar. Şaşkınlık derinleşir.
Hayrete düşmek daha ani bir sarsılma gibi duyulur. Hayrette kalmak ise o sarsılmanın ardından gelen tutulma hâlini, yani şaşkınlığın biraz daha uzun sürmesini vurgular. Süre duygusu büyür.
Beklenmedik yetenekler, alışılmadık sonuçlar, şaşırtıcı açıklamalar ve daha önce görülmemiş davranışlar anlatılırken özellikle güçlüdür. Çünkü bu durumlar insanda uzun süren bir hayret bırakabilir. Şaşkınlık ağırlaşır.