Anlamı
başkasının emeğiyle ortaya çıkmış bir şeyden yararlanmak:
'Hazıra konmak istemeyen şair, yeni söyleyişler aramak zorundadır.' -O. V. Kanık.
Detaylı Açıklama
Hazıra konmak deyimi, başkasının emeğiyle ortaya çıkmış bir şeyden zahmetsizce yararlanmak, emek vermeden hazır nimete sahip olmak anlamında kullanılır. Bu söz çoğu zaman eleştirel bir tonda söylenir; çünkü burada yalnız kazanç değil, o kazancın hak edilmeden elde edilmesi de vurgulanır. Bir mirasın kolayca tüketilmesi, ortak emekten tek başına faydalanılması ya da başkasının kurduğu düzenin üstüne oturulması bu deyimle anlatılabilir. Kaynak cümlede de hazıra konmak istememek, kişinin emek vererek değer üretme tutumunu öne çıkarır. Deyim, tembellik ile fırsatçılığı aynı çerçevede buluşturur. Kısacası hazıra konmak, alın teri dökmeden hazır olana yerleşmeyi anlatan, çoğu zaman eleştiri içeren güçlü bir deyimdir. Bu yüzden söz, emek ahlakı tartışmalarında sıkça anılır.
Örnek Cümleler
- Yıllarca çalışan kardeşlerinin üzerine hazıra konmak istediği artık iyice anlaşılmıştı.
- Babası ona, başkasının emeğine hazıra konmak yerine kendi yolunu çiz dedi.
- Bu şirkete yalnız hazıra konmak için gelenlerin kısa sürede belli olduğu görüldü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hazıra konmak, emek vermeden elde etme düşüncesini taşır. Söz yalnız kolay yararlanmayı değil, başkasının çabasından karşılıksız pay kapma eğilimini de eleştirir. Bu ton, deyimin sertliğini açıklar.
Deyim doğrudan tembelliği çağrıştırabilir; ancak asıl vurgu, çalışmamak kadar hazır olana yerleşme niyetindedir. Bu yüzden fırsatçılık boyutu da anlatımın önemli bir parçasıdır. Bu nüans, anlamı keskinleştirir.
Miras, ortaklık, aile emeği, hazır iş düzeni ve başkasının kurduğu imkânlardan yararlanma konuşulurken çok yerinde durur. Çünkü bu alanlarda hak etme meselesi belirginleşir. Böylece eleştiri daha görünür olur.