Anlamı
genellikle yerme veya hakaret sözlerinin altında kalmayıp cevap verebilmek:
'Böyle horoz gibi her lafın altından kalkarsan kocan tuttuğu gibi geri yollar seni.' -A. Kulin.
Detaylı Açıklama
Her lafın altından kalkmak deyimi, özellikle yerici, iğneleyici ya da zorlayıcı sözler karşısında susmayıp uygun cevabı verebilmek anlamında kullanılır. Burada mesele yalnız konuşkan olmak değil, sözü altında kalmamak ve karşısındakine cevap yetiştirebilmektir. Deyim, hazırcevaplık, kendini savunma becerisi ve sözlü mücadele gücü taşır. Bazen övgüyle, bazen de fazla atışmacı olmayı eleştirmek için kullanılabilir. Çünkü her söze karşılık verme alışkanlığı kimi zaman güçlü, kimi zaman yorucu bir tavır sayılır. Kullanımında canlılık ve halk dili sıcaklığı vardır. Kısacası her lafın altından kalkmak, zorlayıcı sözler karşısında geri çekilmeyip cevap verebilme gücünü anlatan canlı bir deyimdir. Bu canlılık, deyimi gündelik dilde güçlü kılar. Ayrıca çok tanıdıktır.
Örnek Cümleler
- Teyzem, mahallede her lafın altından kalkmak huyuyla herkesin dikkatini çekerdi.
- Onun yanında her lafın altından kalkmak kolay değildir, dili çok çeviktir.
- Genç kız, küçümsendiğinde her lafın altından kalkmak için hemen söz buldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada sıradan konuşma değil, zorlu ya da iğneleyici sözler karşısında ezilmeden cevap üretme becerisi vardır. Deyim, sözlü mücadelede ayakta kalmayı öne çıkarır.
İki şekilde de kullanılabilir. Hazırcevaplık ve zeka övgüsü taşıyabileceği gibi, her söze karşılık verme alışkanlığını eleştiren hafif yorgun bir ton da kazanabilir. Bu ton değişkendir.
Hazırcevap, dili kuvvetli, kendini savunabilen ve sözlü atışmalarda geri durmayan kişiler için söylenir. Özellikle halk arasında böyle kimseler çabuk fark edilir. Bu tip çabuk seçilir.