Anlamı
utanmak:
'Kalem aldın kaşlarını çatmaya / Hicap ettim adın sual etmeye' -Dadaloğlu.
Detaylı Açıklama
Hicap duymak, kişinin yaptığı, söylediği ya da karşılaştığı bir durum karşısında utanç, mahcubiyet ve iç sıkıntısı hissetmesini anlatan bir deyimdir. Hicap sözü günlük dilde çok sık kullanılmasa da deyim içinde güçlü ve incelikli bir anlam taşır. Buradaki utanma, kaba bir korkudan çok, kişinin kendi ölçüsüne, terbiyesine veya toplumsal beklentiye göre içine kapanmasıdır. Bu yüzden söz, görgü, nezaket ve ahlak duygusuyla yakından ilişkilidir. İnsan bazen başkasının davranışından bile hicap duyabilir; yani utanç doğrudan kendi eyleminden kaynaklanmak zorunda değildir. Özellikle edebî dilde ve özenli konuşmada tercih edilen bu ifade, sıradan utanmak fiiline göre daha zarif ve daha derin bir ruh hâli anlatır. Böylece içe dönük mahcubiyet kısa ama etkili bir söyleyişle görünür olur.
Örnek Cümleler
- Misafirin önünde böyle konuşulunca annem açıkça hicap duymak zorunda kaldı.
- Onun yalanını duyunca kendi adına bile hicap duymak içime oturdu.
- Toplantıda arkadaşını küçük düşünce sonradan derin bir hicap duymak yaşadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hicap duymak, kişinin bir durum karşısında içten içe utanması, mahcup olması ve bunu incelikli bir ruh sıkıntısı olarak hissetmesi anlamına gelir. Daha zarif bir anlatımdır.
Utanmak daha genel bir fiildir; hicap duymak ise daha ölçülü, daha içe dönük ve nezaket duygusuyla örülü bir mahcubiyet tonunu taşır. İncelik duygusu daha belirgindir.
Hayır, insan başkasının kaba, yanlış veya yakışıksız davranışı yüzünden de hicap duyabilir. Bu kullanım, toplumsal incelik duygusunu da yansıtır. Bu yönüyle sosyal duyarlılık da taşır.