Anlamı
1) perişan bir biçimde giyinmiş olmak; 2) eşya, çok eskiyip dökülür durumda olmak: Koltukların hırtlambası çıktı.
Detaylı Açıklama
Hırtlambası çıkmak, hem kişinin perişan ve döküntü bir hâlde görünmesini hem de bir eşyanın çok eskimiş, yıpranmış ve kullanılmaktan harap olmuş duruma gelmesini anlatır. Bu çift anlamlı yapı, deyimin kullanım alanını genişletir. Bir insan için söylendiğinde bakımsızlık, özensizlik ve dağınıklık vurgulanır; eşya için söylendiğinde ise aşırı yıpranma ve işe yararlığın azalması öne çıkar. Deyimin tonunda çoğu zaman hafif alay, hafif küçümseme veya durum tespiti vardır. Günlük dilde giyim kuşamdan koltuk, masa, çanta gibi eşyaların durumuna kadar yaygın biçimde kullanılabilir. Böylece hem insanın hem nesnenin dökülen, eskimiş ve perişan tarafını anlatan güçlü bir deyim olarak yerleşmiştir. Yıpranmışlığın göze batacak ölçüye geldiğini de özellikle hissettirir.
Örnek Cümleler
- Bu montun artık hırtlambası çıkmak üzere, yenisini almak gerekiyor bence.
- Yıllarca kullanılan koltuğun hırtlambası çıkmak herkesin dikkatini çekti sonunda iyice.
- Sabahtan beri koşturunca üstünün başının hırtlambası çıkmak gibi oldu bugün.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hırtlambası çıkmak, hem perişan giyinmiş veya dökülen insan görünüşü için hem de çok eskiyip harap olmuş eşya için kullanılır. İki kullanımda da belirgin yıpranmışlık ortaktır.
Ortak çekirdek, aşırı eskime, özensizlik ve dağılma görüntüsüdür. İnsan da eşya da artık derli toplu, bakımlı ve düzgün bir görünüş taşımaz; gözle görülür bir yıpranma duygusu öne çıkar.
Genellikle hafif alaycı, eleştirel veya sitemli bir tonda söylenir. Çünkü anlatılan görünüm artık normal ve kabul edilir olmaktan çıkmış sayılır; söz de bu bozulmuş hâli biraz yüzüne vurur.