Anlamı
1) eşya, çok hırpalanıp örselenmek; 2) insan ağır işlerle uğraşıp çok yorulmak.
Detaylı Açıklama
Hışırı çıkmak, bir eşyanın çok kullanılıp hırpalanarak iyice yıpranması ya da bir insanın ağır işlerden bitkin düşmesi anlamına gelir. Bu çift kullanım, deyimin hem eşya hem insan için kurulabilmesini sağlar. Eşya için söylendiğinde aşınma, örselenme ve dayanıklılığın tükenmesi vurgulanır. İnsan için söylendiğinde ise çok yorulma, gücünün kalmaması ve yıpranma öne çıkar. Deyimde hafif bir halk söyleyişi canlılığı vardır; söz kulağa gündelik ama etkili gelir. Çalışma, taşınma, uzun yolculuk veya eski eşya anlatımlarında doğal durur. Böylece hem nesnenin hem insanın yoğun yük altında yıpranmasını anlatan işlevli ve yerleşik bir deyim olarak öne çıkar. Tükenmişlik ve aşınma duygusunu birlikte taşır güçlü biçimde.
Örnek Cümleler
- Bu eski sandalyenin yıllar içinde hışırı çıkmak üzere olduğu belliydi.
- Tarlada bütün gün çalışınca adamın resmen hışırı çıkmak gibi oldu.
- Taşınma sırasında dolabın da bizim de hışırı çıkmak üzereydi artık.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hışırı çıkmak, hem çok yıpranan eşya hem de ağır işlerden çok yorulan insan için kullanılır. Ortak düşünce, aşırı yük altında tükenme ve yıpranmadır; yani dayanıklılığın sınırına gelinmiş olması hissedilir.
Eşya için kullanıldığında aşınmayı, örselenmişliği ve eski sağlamlığın kalmamasını vurgular. Nesnenin yıpranmış, gevşemiş ve dağılmaya yaklaşmış hâli bu sözle oldukça somut biçimde sezdirilir; artık eskisi gibi iş görmeyeceği de anlaşılır.
İnsan için kullanıldığında sıradan yorgunluktan daha ağır bir bitkinlik anlatır. Kişi çok çalışmış, gücü tükenmiş ve bedenen belirgin biçimde yıpranmış görünür; sanki bütün enerjisi çekilip alınmış gibidir.