Anlamı
etkisini, geçerliliğini yitirmek, hükmü kalmamak:
'Güneş hızını kaybedince bu yapışkan su donar, yapraklar ellenebilir, toplanabilir duruma gelir.' -N. Cumalı.
Detaylı Açıklama
Hızını kaybetmek, bir şeyin etkisini, canlılığını, ilerleme gücünü veya geçerliliğini yitirmesi anlamına gelir. Sözlükte hız kavramı görünse de kullanım çoğu zaman yalnız fiziksel yavaşlamayla sınırlı değildir; bir düşünce, bir hareket, bir heyecan, bir akım ya da bir olayın etkisi de hızını kaybedebilir. Bu yüzden deyim, başlangıçtaki güçlü akışın zamanla zayıfladığını ve eski etkisini sürdüremediğini anlatır. Günlük dilde hem doğrudan tempo düşüşü hem mecaz anlamda önem kaybı için kullanılır. Deyimin tonunda sönme, gevşeme ve ilk canlılığın azalması duygusu vardır. Böylece başlangıçta etkili olan bir şeyin zamanla gücünü yitirmesini anlatan yerleşik bir deyim olarak öne çıkar. Etkinin geri çekilişini ve ilk ağırlığın dağılmasını da tamamlar.
Örnek Cümleler
- Toplantı uzadıkça konuşmanın etkisi hızını kaybetmek başladı yavaş yavaş içeride.
- İlk heyecan birkaç gün içinde hızını kaybetmek ve sönmek üzereydi artık.
- Güneş batarken rüzgârın sertliği de belirgin biçimde hızını kaybetti orada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hızını kaybetmek, bir şeyin temposunun, etkisinin, canlılığının veya geçerliliğinin azalmasını anlatır. Başlangıçtaki güç düşer ve ilk ivme artık korunamaz; süreç daha yavaş, daha etkisiz ve daha sönük ilerlemeye başlar.
Çünkü düşünceler, heyecanlar, tartışmalar ve toplumsal süreçler de hızını kaybedebilir. Burada asıl vurgu yalın harekete değil, ilk etkinin zamanla sönmesine ve ilginin gevşemesine yönelir; deyim bu yüzden mecazda da çok işlerdir.
Rüzgâr, yağmur, ilgi, heves, kampanya, tartışma veya toplumsal hareket gibi alanlarda sık kullanılır. Hepsinde ortak nokta, ilk gücün zamanla zayıflaması ve başlangıçtaki etkinin sürdürülmemesidir; söz, sönüş sürecini açıkça duyurur.