Anlamı
1) istemeden kısa bir süre uyuyuvermek:
'Hanife kadın hastalandı, şimdi o gelinceye kadar işlerini ben yapıyorum, çamaşır yıkadım da yorulmuşum, şöyle içim geçmiş.' -R. H. Karay. 2) bir işe yaramaz duruma gelmek:
'Islak duvarların, rüzgâr vurdukça çatırdayan çatıların altında insanların içi geçti.' -L. Tekin. 3) yaşlılıktan, güçsüzlükten isteksiz olmak, hiçbir şeye ilgi duymamak; 4) kavun, karpuz vb. yenmeyecek biçimde içi bozulmuş olmak.
Detaylı Açıklama
İçi geçmek deyimi dört farklı anlamda kullanılır. Birincisi ve en yaygını istemeden kısa bir süre uyuyuvermek, uyuklamaktır; kişi bir yerde otururken veya yatarken farkında olmadan dalıp gitmiştir. İkincisi meyve veya sebzenin yenmeyecek biçimde bozulması, çürümesidir. Üçüncüsü yaşlanma veya güçsüzlükten dolayı hayata karşı isteksiz hâle gelmek, ilgi ve enerji kaybetmektir. Dördüncüsü kavun veya karpuz gibi meyvelerin içinin bozulmasıdır. En sık kullanımı birinci anlamdadır ve günlük hayatta çok yaygındır: öğleden sonra koltuğa oturan birinin televizyon karşısında uyuyakalması, otobüste başını cama dayayan birinin birkaç durak geçirmesi gibi sahnelerde 'içi geçmiş' denir. Söz, uykuya direnmeye çalışan ama yenilen kişinin durumunu yumuşak ve anlayışlı bir tonla betimler.
Örnek Cümleler
- Kitap okurken bir anda içi geçmiş, sabah uyandığında hâlâ elinde kitapla yatıyordu.
- Dedesi yemekten sonra hep koltuğa oturur, beş dakika içinde içi geçerdi.
- Otobüste içi geçince durağını kaçırdı, iki durak sonra fark edip indi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
'Geçmek' burada bir eşiğin, bir sınırın ötesine geçmek demektir; uyanıklık ile uyku arasındaki sınır geçilmiştir. Kişi bilinçli bir karar vermemiş, o sınır kendiliğinden aşılmıştır. Bu yüzden deyim istemsiz ve hafif bir uyumayı anlatır, planlı bir uyku değildir.
Konu yiyecek olduğunda içi geçmek bozulma anlamına gelir: meyve çürümüştür, tadı ve kokusu bozulmuştur. Bu kullanım çiftçilik ve mutfak dilinde doğal biçimde yaşar. İnsanla ilgili bağlamda ise uyuklama veya yaşlılık anlamı geçerlidir.
Yaşlı bir kişinin hayata karşı ilgisini kaybetmesi, enerjisinin tükenmesi ve artık hiçbir şeye istek duymaması durumunda 'içi geçmiş' denir. Bu kullanım hem fiziksel güçsüzlüğü hem de ruhsal tükenmeyi anlatır ve genellikle üzüntü veya kabulleniş tonuyla söylenir.