Anlamı
1) acıklı bir durum karşısında dayanamamak; 2) kıskanmak, çekememek; 3) vicdanına sığdıramamak.
Detaylı Açıklama
İçi götürmemek deyimi üç farklı anlamda kullanılır. Birincisi acıklı bir durum karşısında dayanamamak, tahammül edememektir. İkincisi kıskanmak, çekememek; başkasının başarısına veya iyiliğine katlanamamaktır. Üçüncüsü vicdanına sığdıramamak, ahlaken kabul edememektir. Birinci anlam empatiyi, ikinci anlam kıskançlığı, üçüncü anlam ise vicdanı yansıtır. En ilginç yönü aynı deyimin hem olumlu hem de olumsuz bir duyguyu anlatabilmesidir: acıklı duruma dayanamamak olumlu bir empatidir, başkasının iyiliğine dayanamamak ise olumsuz bir kıskançlıktır. Bağlam bu farklılığı hemen ortaya koyar. Günlük konuşmada üç anlam da yaygındır ve Türkçenin aynı kalıba birden fazla duyguyu sığdırma kapasitesinin güzel bir örneğidir. Hangi duygunun kastedildiği cümlenin bağlamından, tonundan ve içeriğinden anlaşılır; dinleyen bunu sezgisel olarak hemen kavrar.
Örnek Cümleler
- Çocuğun o hâlini görünce içi götürmedi, hemen koşup yardım etti.
- Komşunun yeni arabasını görünce içi götürmedi, günlerce homurdandı.
- Haksızlık yapıldığını görünce içi götürmedi ve toplantıda herkesin önünde itiraz etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlam belirleyicidir. Acıklı bir durum, haksızlık veya yardıma muhtaç birisi söz konusuysa dayanamama ve empati anlamındadır. Başkasının başarısı, zenginliği veya güzelliği konuşuluyorsa kıskançlık anlamı öne çıkar. İkisi arasındaki fark duygunun kaynağında yatar.
'İçi dayanmamak' ağırlıklı olarak acıma ve empati anlamı taşır; başkasının acısına tahammül edememe durumudur. 'İçi götürmemek' ise daha geniştir ve kıskançlık boyutunu da kapsar. 'Dayanmamak' hep olumlu tonludur, 'götürmemek' ise bağlama göre olumlu veya olumsuz olabilir.
Bir kişi ahlaken yanlış bulduğu bir şeye şahit olduğunda ve bunu kabul edemediğinde vicdan anlamı devreye girer. Haksızlık, adaletsizlik veya ahlak dışı bir davranış karşısında 'içi götürmez' ve tepki gösterir. Bu kullanım kişinin vicdanının sesini duyduğunu ve ona uyduğunu anlatır.