Anlamı
iki büklüm olmak:
'Ali, birdenbire zayıflamak, birdenbire saçlarını ağarmış görmek, birdenbire belinde müthiş bir ağrı ile iki kat oluvermek, hemen yüz yaşına girmiş kadar ihtiyarlamak istiyordu.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
İki kat olmak deyimi, birinci anlamda şiddetli ağrı, hastalık, yorgunluk ya da yaşlılık yüzünden bedenin öne doğru iyice bükülmesini anlatır. İkinci ve mecaz anlamda ise aşırı saygı gösterir gibi yaparak, yapmacık bir biçimde eğilip büzülmeyi de anlatabilir. Bu çift anlam deyimi hem fiziksel güçsüzlük hem de kişilik tavrı bakımından zenginleştirir. Cümlede kullanıldığında, kişinin ya bedence çöktüğü ya da birine yaranmak için ölçüsüz biçimde eğildiği anlaşılır. Söz bazen acıma, bazen de eleştiri tonu taşır. Böylece yalnız görünüş değil, bu görünüşün arkasındaki ruh hâli de duyulur. Kısacası iki kat olmak, insanın bedensel çöküşünü ya da yapmacık eğilişini görünür ve güçlü bir benzetmeyle anlatan yerleşik bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Belindeki sancı başlayınca adam bir anda iki kat oldu.
- Sabaha kadar çalışan işçiler yorgunluktan iki kat olmuş hâlde dağıldı sessizce.
- Müdürün yanında iki kat olması onun karakterine hiç yakışmıyordu açıkçası.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlamları çok yakındır; ikisi de bedensel eğilmeyi anlatır. Ancak iki kat olmak bazen ani ve sert bir bükülme hissi verirken, iki büklüm olmak daha genel bir görünüşü anlatabilir.
Hayır, mecaz kullanımda dalkavukluk, yapmacık saygı veya aşırı boyun eğme için de söylenebilir. Bu yüzden söz, yalnız beden hâlini değil tavır bozukluğunu da açıkça gösterebilir.
Bel ağrısı, yaşlılık, aşırı yorgunluk, ani sancı veya birine yaranmak için ölçüsüz biçimde eğilip bükülme durumlarında daha doğal, açık, yerinde, sık, canlı ve anlamlı duyulur.