Anlamı
yorucu olmayan işlerde kendisinden yararlanılamayan kişi, ağır işlere koşulur.
Detaylı Açıklama
İnek gibi süt vermeyen, öküz gibi kutan sürer atasözü, bir kişiden beklenen fayda hafif ve doğal yoldan sağlanamıyorsa onun daha ağır işlerde kullanılmaya çalışılacağını anlatır. Söz, insanın elindeki imkânı hangi biçimde olursa olsun değerlendirme eğilimine dayanır. Burada hem zorunluluk hem de biraz sert bir gerçekçilik vardır. Atasözü özellikle iş bölümü, verim, yetenek ve mecburiyet üstüne konuşulurken kullanılır. Bir kimse uygun olduğu yerde yarar sağlamıyorsa, başka ve daha zahmetli bir işle değerlendirilmesi gündeme gelir. Bu yönüyle söz yalnız tarım ve hayvancılığı değil, insan ilişkilerindeki fayda mantığını da gösterir. İnsanın hangi alanda işe yaradığı kadar, yarar sağlayamıyorsa nasıl konumlandırıldığı da sözün merkezindedir. Kısacası atasözü, işe yarama biçimi değişse de kişiden mutlaka bir emek beklendiğini anlatan sert bir gözlemdir.
Örnek Cümleler
- Usta, tembellik eden çırağa inek gibi süt vermeyen, öküz gibi kutan sürer dedi.
- Köyde ağır işe koşulan delikanlı için herkes inek gibi süt vermeyen, öküz gibi kutan sürer diyordu.
- Babası, hafif işi beğenmeyen oğluna inek gibi süt vermeyen, öküz gibi kutan sürer diye sertçe çıkıştı yine.
Kökeni ve Hikayesi
Atasözü, tarım ve hayvancılık hayatında ineğin sütünden, öküzün de ağır iş gücünden yararlanılması düşüncesinden hareket eden halk gözlemine dayanır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kişiden kolay ve uygun yoldan yararlanılamıyorsa, onun başka ve daha ağır bir işte değerlendirileceğini anlatır. Böylece fayda beklentisinin biçim değiştirdiği açıkça ve sert biçimde vurgulanır.
Çünkü insanı doğrudan yarar ve iş gücü bakımından değerlendiren kaba bir gerçekçilik taşır. Bu yüzden şefkatten çok mecburiyet, verim hesabı ve üretim mantığı öne çıkar.
Evet, yalnız hayvan ve tarla işleri için değil; iş yerinde, ev içinde ya da sorumluluk paylaşımında da mecaz biçimde kullanılabilir. Anlamı bugün de hâlâ kolayca anlaşılır.