Anlamı
acımamak, insafsızca davranmak.
Detaylı Açıklama
İnsafsızlık etmek deyimi, bir kimseye karşı merhametsiz, ölçüsüz, adaletsiz ya da gereğinden sert davranmak anlamına gelir. Buradaki insafsızlık yalnız duygusal katılığı değil, hakkaniyet eksikliğini de içerir. Bu yüzden söz para isteme, ceza verme, iş yükleme, hasta ya da güçsüz birine yük bindirme gibi durumlarda sık kullanılır. Bir kişi insafsızlık ediyorsa, karşı tarafın hâlini gözetmeden kendi sertliğinde ısrar ediyor demektir. Cümlede kullanıldığında kınama, kırgınlık ve vicdan çağrısı duygusu hissedilir. Deyim bu yönüyle sadece kötü davranışı değil, o davranışın ölçüsüz ve acımasız tarafını özellikle belirtir. Dinleyende çoğu zaman hemen karşı çıkma isteği uyandıracak kadar sert bir tını taşır. Kısacası insafsızlık etmek, vicdan ve adalet sınırını aşan sert davranışları anlatan kuvvetli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Bu sıcakta işçilere böyle davranarak açıkça insafsızlık etti doğrusu bugün.
- Borçlu komşudan o parayı isteseydi tam insafsızlık etmiş olurdu.
- Hasta çocuğu ayakta bekletmek öğretmenin insafsızlık ettiğini gösterdi herkese açıkça.
Kökeni ve Hikayesi
İnsaf kavramının olumsuz biçimi olan insafsızlık, Türkçede vicdansız ve ölçüsüz davranışı belirtir; etmek fiiliyle kalıplaşarak yaygınlaşmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Merhamet, adalet ve ölçü sınırını aşmak demektir. Kişi karşısındakinin durumunu gözetmeden sertleştiği için söz doğrudan vicdana seslenen güçlü bir eleştiri taşır burada açıkça dinleyene hemen.
Çünkü anlatılan davranış yalnız yanlış değil, aynı zamanda acımasız ve ölçüsüz kabul edilir. Bu yüzden deyim söylenirken çoğu zaman açık bir ayıplama duygusu bulunur içinde.
Evet, bir bakıma karşıttır. İnsafsızlık etmek sertliğin sürmesini anlatırken, insafa gelmek bu sertlikten vazgeçip daha vicdanlı davranmaya başlamayı gösterir açık biçimde hemen orada güçlüce karşıt olarak.