Anlamı
insanlar şaka yaparken içlerinden geçeni yansıtırlar.
Detaylı Açıklama
İnsan gönlünün artığını söyler atasözü, kişinin ağzından çıkan sözlerin, özellikle şaka ya da laf arasında söylenenlerin, iç dünyasında saklı duran gerçek duyguları ele verebileceğini anlatır. Buradaki artık, gönülde kalmış, tam söylenmemiş ama içeride birikmiş düşünceyi ima eder. Bu yüzden atasözü, şaka yollu iğneleme, laf sokma, kıskançlık ya da gizli niyetlerin sezildiği konuşmalar için kullanılır. Bir kimse ağzından kaçırdığı sözle içindekini belli etmiş olabilir. Cümlede kullanıldığında dikkat, sezgi ve insan ruhunu okuma duygusu öne çıkar. Atasözü, sözün bazen görünenden daha derin bir kaynağı olduğunu hatırlatır. Kısacası bu söz, insanın şaka ya da gaflet anında içinden geçeni ele verebileceğini anlatan ince bir gözlemdir.
Örnek Cümleler
- Dayım gülerek söyledi ama insan gönlünün artığını söyler, hepimiz fark ettik.
- O iğneleyici şaka boşuna değildi; insan gönlünün artığını söyler derler.
- Arkadaşının lafı üzerine annem insan gönlünün artığını söyler deyip sustu.
Kökeni ve Hikayesi
Atasözü, gönülde saklanan düşüncelerin insanın dilinden dolaylı biçimde sızdığına ilişkin ince halk gözleminden doğmuştur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanın özellikle şaka, taşlama ya da rahat konuşma anlarında içinden geçenleri farkında olmadan dışa vurabileceğini anlatır. Söz, dil ile gönül arasındaki bağı vurgular açıkça burada.
Çünkü söylenen sözün arkasında gizli duygu ve niyet aramayı öğretir. Dinleyen kişi de görünürde basit duran cümlenin alt anlamını fark etmeye çağrılır dikkatle orada özellikle.
İnsan eti yemek doğrudan çekiştirip kötülemeyi anlatır. İnsan gönlünün artığını söyler ise sözün arkasındaki gizli duygu ve niyetin açığa çıkmasını anlatır daha dolaylı biçimde burada.