Anlamı
'insanlığa yakışır duygulara uyarak' anlamında kullanılan bir söz:
'Hakkında bilgisi olanların aşağıdaki adrese bildirmelerini insaniyet namına rica ederim.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
İnsaniyet namına sözü, birinden vicdan, merhamet, adalet ya da insanlık duygusuna uygun bir davranış beklenirken kullanılan güçlü bir ifadedir. Burada istenen şey çoğu zaman hukuki zorunluluktan çok ahlaki sorumluluğa dayanır. Bir yardım çağrısında, kayıp arayışında, mağdura destek isterken ya da bir haksızlığın düzeltilmesini beklerken bu söz özellikle etkili olur. İnsaniyet namına denildiğinde, karşı tarafın çıkarını değil vicdanını harekete geçirme amacı öne çıkar. Cümlede kullanıldığında yalvarma, rica ve ahlaki çağrı duygusu birlikte hissedilir. Söze ağırlık kazandıran yanı da budur. Resmî duyurularda bile duygusal bir sıcaklık taşımasının sebebi budur. Kısacası insaniyet namına, bir davranışı insanlık borcu olarak istemeyi anlatan yerleşik ve etkili bir sözdür.
Örnek Cümleler
- Kayıp çocuk için bilgisi olanların insaniyet namına haber vermesi istendi akşam.
- Yaşlı kadına insaniyet namına biraz yardımcı olun diye seslendi muhtar.
- O da bize insaniyet namına gerçeği söyleyip bu işi aydınlattı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Arapça kökenli insaniyet ve namına kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş; yazı dilinden halk söyleyişine geçerek vicdana seslenen bir kalıp hâline gelmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinden vicdan, merhamet ve insanlık duygusuna uygun bir davranış beklenirken kullanılır. Böylece istek, sıradan bir rica olmaktan çıkıp güçlü bir ahlaki çağrı niteliği kazanır orada.
Çünkü karşı tarafın çıkar hesabına değil, doğrudan vicdanına seslenir. Bu da sözü duygusal bakımdan daha ağır ve daha ikna edici bir noktaya taşır kolayca çoğu kez.
Bağlama göre değişir; resmî ya da duygusal çağrılarda doğal durur. Gündelik konuşmada ise daha çok vurguyu artırmak ve vicdan çağrısı yapmak için özellikle seçilir orada.