Anlamı
her türlü kötülüğü yapacak yaradılışta olan (kimse):
'İşte şimdi gördüğünüz gibi hırsızların, esrarkeşlerin, ipten kazıktan kurtulmuş, gözü kanlı canilerin arasında çilemi dolduruyorum.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
İpten kazıktan kurtulmuş sözü, artık hiçbir sınır, kural, utanma duygusu ya da çekinme tanımayan; her türlü kötülüğü yapabilecek denli gözü kara ve arsız kimseler için kullanılır. Deyimdeki kurtulmuş kelimesi olumlu bir özgürleşmeyi değil, denetimden çıkmayı anlatır. Böyle kişiler, toplum baskısından, aile terbiyesinden, kanun korkusundan ya da vicdan denetiminden sıyrılmış gibi görünür. Bu yüzden ifade, tehlikeli, kaypak, güven vermeyen ve sınır aşmaya hazır insanları anlatırken oldukça sert bir ton taşır. Günlük dilde özellikle sabıkalı, belalı, düzen tanımaz ya da çevresine zarar verme ihtimali yüksek kişiler için söylenir. Söyleyen kişi genellikle karşısındaki kimseye karşı uyarı yapar. Kısacası ipten kazıktan kurtulmuş, her türlü kötülüğe yatkın ve frensiz kişiyi anlatan ağır bir nitelemedir.
Örnek Cümleler
- Mahalleye gelen adamın ipten kazıktan kurtulmuş biri olduğu hemen anlaşıldı.
- Bu işi ona bırakma, ipten kazıktan kurtulmuş tavırlarıyla herkesi zora sokar.
- Kahvede oturanlar, yeni gelenlerin ipten kazıktan kurtulmuş tipler olduğunu söylüyordu.
Kökeni ve Hikayesi
Deyim, bağlayıcı şeylerden sıyrılıp denetimsiz kalma düşüncesinden hareketle, hiçbir kurala bağlı yaşamayan tehlikeli kimseleri anlatan sert bir mecaza dönüşmüştür.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kuralsız, tehlikeli, gözü kara ve kötülük yapmaktan çekinmeyen kişiler için kullanılır. Söz, hem ahlaki sınırsızlığı hem de çevreye zarar verme ihtimalini kuvvetle ve açıkça vurgular.
Çünkü kişiyi yalnız yaramaz değil, güvenilmez ve zararlı biri olarak tanımlar. İçinde toplumsal denetimden tamamen çıkmış olma düşüncesi bulunduğu için oldukça ağır ve sert bir ifadedir.
Evet, çoğu zaman başkalarını dikkatli olmaya çağırmak için söylenir. Böylece söz, yalnız betimleme yapmaz; yaklaşılmaması gereken kişi hakkında dolaylı ama güçlü bir ikaz da verir.