Anlamı
adı çıkmak:
'Ama siz ecnebiler ismi çıkmış yerlerden hoşlanırsınız.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
İsmi çıkmak sözü, bir kişinin adı bir olayla, bir huyla ya da bir ünle birlikte anılır hâle gelmek demektir. Bu ün iyi de olabilir, kötü de; fakat günlük dilde çoğu zaman olumsuz bir çağrışım öne çıkar. Bir kimse hakkında bir kere belirli bir kanaat yayılınca, insanlar onu artık o gözle değerlendirmeye başlar. Bu yüzden söz, toplumsal hafızanın ve dedikodunun gücünü de ima eder. Bazen gerçekten yapılan bir davranış buna yol açar, bazen de söylentiler kişiyi uzun süre etkiler. Deyimin tonunda görünür hâle gelmiş ün ve bunun kalıcılığı vardır. Kısacası ismi çıkmak, bir kişinin adının toplum içinde belli bir sıfatla yayılıp yerleşmesini anlatan güçlü bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Bir yanlış yüzünden ismi çıkmasın diye günlerce sessiz kaldı.
- Mahallede cömert biri diye ismi çıkmış, bu ona ayrı bir saygınlık kazandırdı.
- Haksız söylentiler yüzünden genç kızın ismi çıkacak diye herkes endişelendi.
Kökeni ve Hikayesi
İfade, kişinin adının belli bir sıfatla birlikte dilden dile yayılması düşüncesinden doğmuş ve toplumsal ün anlatan kalıplaşmış bir kullanıma dönüşmüştür.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, iyi bir ün için de kullanılabilir; ancak günlük dilde daha çok olumsuz çağrışımlarla duyulur. Çünkü söylenti ve etiketleme boyutu çoğu kullanımda ağır basar burada.
Çünkü kişinin kendisi kadar çevrenin onun hakkında ne dediği önemlidir. Yani söz, bireysel davranışla birlikte toplumun verdiği kalıcı etiketi de anlatır güçlü biçimde açıkça herkese.
Çünkü insanlar onu daha sonra da aynı yargıyla değerlendirmeye eğilim gösterir. Böylece tek bir olay ya da söylenti uzun süreli ve ağır bir etki bırakabilir.