Anlamı
uğraştırıcı ve üzücü bir işin çıkmasına yol açmak:
'Herkesten size ne? Çocuğun başına iş açacaksınız.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
İş açmak deyimi, uğraştırıcı ve üzücü bir işin çıkmasına yol açmak, birinin veya kendinin başına bela getirmek anlamında kullanılır. Kişi bir davranışıyla, sözüyle veya kararıyla istemeden de olsa sorunlu bir sürecin başlamasına neden olmuştur. 'Açmak' fiili burada kapalı bir kapının açılmasını, çıkmaması gereken bir şeyin ortaya çıkmasını simgeler. Deyim, özellikle düşüncesiz davranışların, gereksiz müdahalelerin ve lüzumsuz konuşmaların yarattığı sorunları betimler. 'Başına iş açmak' kalıbıyla da çok sık kullanılır ve kişinin kendi eliyle sorun yarattığını vurgular. Günlük konuşmada çocuklara uyarı olarak 'iş açma başımıza' kalıbı çok doğal biçimde söylenir. Deyim, sorunun kaynağını ve sorumluyu işaret eder ve hem uyarı hem de sitem tonu taşıyabilir.
Örnek Cümleler
- Herkesten size ne? Çocuğun başına iş açacaksınız, bırakın onu rahat.
- Gereksiz yere polise şikâyette bulunup kendine iş açtı, şimdi mahkemelik oldu.
- Düşünmeden konuşup herkese iş açtı, bir sözle bütün dengeleri bozdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Genellikle kasıtsız bir eylem sonucu ortaya çıkan sorunu anlatır; kişi isteyerek bela yaratmamıştır ama düşüncesiz davranışı sorun açmıştır. Ancak bazen kasıtlı kışkırtma veya fitne çıkarma için de söylenebilir: 'Bilerek iş açtı' gibi. Kasıtlılık tonu bağlamdan anlaşılır.
'Başına iş açmak' daha spesifiktir: sorun belirli bir kişinin başına gelmiştir. 'İş açmak' daha geneldir; herkesin başına, ortama veya duruma sorun açılmıştır. Birincisinde mağdur bellidir, ikincisinde daha geniş bir etki alanı söz konusudur.
Evet, çok sık uyarı amaçlı kullanılır: 'Dikkat et, iş açma başımıza' kalıbı düşüncesiz bir eylemin önlenmesi için söylenir. Özellikle çocuklara, acemi çalışanlara ve sabırsız kişilere yöneliktir. Söz, henüz gerçekleşmemiş ama riski görülen bir sorunu önceden engelleme amacı taşır.