Anlamı
1) bir şeyi görev, meslek olarak kabul etmek:
'Yazar mutlaka bir diyeceği olan adam değil, yazmayı kendisine iş edinmiş adamdır.' -N. Ataç. 2) bir şeyi kendi uğraşı, sorunu durumuna getirmek.
Detaylı Açıklama
İş edinmek deyimi iki anlamda kullanılır. Birincisi bir şeyi görev veya meslek olarak kabul etmek, onu sürekli yapılacak bir uğraş hâline getirmektir. İkincisi bir şeyi kendi meselesi, sorunu veya uğraşı durumuna sokmaktır; kişi o konuyu dert edinir ve sürekli onunla meşgul olur. Birinci anlamda olumlu bir adanmışlık söz konusudur: yazarak geçimini sağlayan biri yazmayı kendine iş edinmiştir. İkinci anlamda ise bazen olumsuz bir takıntı olabilir: kişi gereksiz bir şeyi kendine dert edip sürekli onunla uğraşmaktadır. 'Edinmek' fiili kalıcılık ve benimseme içerir; edinilen şey artık kişinin hayatının bir parçasıdır. Günlük konuşmada her iki anlam da yaygındır ve özellikle birinin bir konuya aşırı odaklandığı veya bir görevi benimsediği durumlarda söylenir. Söz, uğraşmanın iradi ve kalıcı olduğunu vurgular.
Örnek Cümleler
- Yazar mutlaka bir diyeceği olan adam değil, yazmayı kendisine iş edinmiş adamdır.
- Komşuları izlemeyi kendine iş edinmiş, sabahtan akşama pencerenin başında duruyor.
- Gençlere yardım etmeyi kendine iş edindi, emekli olduğundan beri gönüllü çalışıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlam belirler. Bir mesleği, bir misyonu veya anlamlı bir görevi benimsemek olumludur. Başkalarını gözetlemeyi, dedikodu yapmayı veya gereksiz bir konuyu takıntı hâline getirmeyi kendine iş edinmek ise olumsuzdur. İş edinilen şeyin niteliği deyimin tonunu belirler.
'Edinmek' kalıcı olarak sahiplenmek, benimsemek demektir: dost edinmek, mal edinmek gibi. İş edinmek de bir uğraşı kalıcı biçimde sahiplenmektir; geçici değil sürekli bir bağ söz konusudur. Bu kalıcılık deyimi 'iş yapmak'tan ayırır: iş yapmak anlık, iş edinmek kalıcıdır.
Evet, sıkça kullanılır. 'O, şikâyet etmeyi kendine iş edinmiş' gibi cümleler kişinin sürekli tekrarlayan davranışını betimler. Bu tanım genellikle eleştireldir: kişi gereksiz bir şeyi kalıcı uğraş hâline getirmiştir. Olumlu bağlamda ise adanmışlığı ve tutarlılığı anlatır.