Anlamı
1) iş yapmak, çalışmak:
'Biraz çökmüşsün, iş tutuyor musun?' -F. R. Atay. 2) kaba cinsel ilişkide bulunmak.
Detaylı Açıklama
İş tutmak deyimi iki anlamda kullanılır. Birincisi iş yapmak, çalışmak, bir uğraşla meşgul olmaktır; genel olarak emek vererek bir şeyler üretmeyi anlatır. İkincisi kaba ve argo biçimde cinsel ilişkide bulunmak anlamına gelir. Birinci anlam günlük hayatta çok yaygındır ve özellikle fiziksel iş yapan insanlar için söylenir: tarlada, fabrikada, atölyede veya inşaatta çalışan kişi iş tutuyordur. 'Tutmak' fiili burada bir işe el atmak, başlamak ve devam etmek anlamındadır. Deyim, boş durmama ve üretken olma vurgusunu taşır; iş tutan kişi aylak değildir, elini taşın altına koymuştur. Günlük konuşmada 'Biraz iş tutuyor musun?' sorusu kişinin çalışıp çalışmadığını sorar. Söz, emeğin ve çalışkanlığın değerini yansıtır ve Anadolu'daki çalışma kültürünün doğal bir ifadesidir.
Örnek Cümleler
- Biraz çökmüşsün, iş tutuyor musun, yoksa boş mu oturuyorsun?
- Sabahtan akşama kadar iş tutuyordu, bir an bile boş durmuyordu.
- Emekli olduğundan beri iş tutmuyor, evde oturmaktan sıkılıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
'Çalışmak' daha genel ve resmîdir; her türlü emek harcamayı kapsar. 'İş tutmak' daha gündelik ve somuttur; genellikle fiziksel veya pratik bir işi yapmayı anlatır. Ofiste bilgisayar başında çalışan birine pek 'iş tutuyor' denmez ama tarlada çalışan birine çok doğal söylenir.
Argo anlamı çok teklifsiz ve kaba ortamlarda, erkekler arasındaki sohbetlerde veya sokak dilinde geçer. Resmî, aile içi veya karma ortamlarda bu anlam kesinlikle uygun görülmez. Birinci anlam ise her ortamda doğal ve kabul edilebilir biçimde kullanılır.
'Tutmak' fiziksel olarak bir şeyi kavramak, elde etmek ve bırakmamak demektir. İşi tutmak da bir uğraşı kavramak, ona sarılmak ve bırakmadan devam etmektir. Bu somut fiil, çalışmanın el emeği boyutunu vurgular ve özellikle fiziksel işlerde daha doğal duyulur.