Anlamı
yanlış ve aşırı yollara sapmak:
'Hani ya kahve nerede? Bir saattir bekliyorum, hâlâ gelmedi! Yoo! Siz artık işi azıttınız gayri!' -A. Ş. Hisar.
Detaylı Açıklama
İşi azıtmak deyimi, yanlış ve aşırı yollara sapmak, kabul edilebilir sınırları aşmak, kontrolden çıkmak anlamında kullanılır. Kişi başlangıçta normal sınırlar içinde hareket ederken zamanla ölçüyü kaçırmış, aşırılığa sapmıştır. 'Azıtmak' fiili evcil bir hayvanın kontrolden çıkmasını, başıboş kalmasını çağrıştırır; kişi de toplumsal kuralların, ahlak normlarının veya akılcı davranışın dışına çıkmıştır. Deyim, özellikle gençlerin kötü alışkanlıklara kapılması, birisinin davranışlarının giderek kötüleşmesi ve kontrol edilemez hâle gelmesi durumlarında söylenir. 'İşi azıtmadan dur' kalıbıyla uyarı amaçlı da kullanılır. İçinde hem eleştiri hem de uyarı tonu vardır; kişi henüz tamamen kaybedilmemiş ama tehlikeli bir yoldadır. Söz, ölçünün ve sınırın önemini vurgulayan güçlü bir kalıptır ve toplumsal kuralların korunması gerektiğini hatırlatır.
Örnek Cümleler
- Hani ya kahve nerede? Bir saattir bekliyorum! Yoo! Siz artık işi azıttınız gayri!
- Gençliğinde işi azıttı, okuldan kaçmak alışkanlık hâline geldi.
- Şaka yapmak güzel ama işi azıtma, karşındakini kırabilirsin.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Azıtmak bir hayvanın sahibinin kontrolünden çıkarak başıboş kalmasını anlatır; at azıtır, köpek azıtır. İnsan için kullanıldığında da kişinin toplumsal kuralların, aile otoritesinin veya aklın kontrolünden çıktığı vurgulanır. Kontrol kaybı ve başıboşluk deyimin merkezindedir.
Evet, neredeyse her zaman olumsuz bağlamda kullanılır. Azıtmak kontrol kaybını, ölçüsüzlüğü ve aşırılığı anlatır; bunlar toplumda olumsuz değerlendirilir. Çok nadir ve espri amaçlı olarak olumlu abartı için söylenebilir ama bu standart bir kullanım değildir.
'İşi azıtma', 'azıtmadan dur' veya 'daha fazla azıtma' kalıplarıyla kişi henüz tam kontrolü kaybetmeden uyarılır. Bu uyarı hem koruyucu hem de tehdit edicidir: devam edersen sonuçlarına katlanırsın mesajı verir. Özellikle ebeveynler ve öğretmenler tarafından gençlere yönelik söylenir.