Anlamı
1) iyi bir duruma getirmek, iyileştirmek, düzeltmek:
'Sanat yalnız insanları ıslah etmeye yarar bir vasıtadır.' -Y. K. Beyatlı. 2) yola getirmek:
'Nerede o, meclis kürsülerinden 'mahkûmu ıslah ediyoruz' diye bangır bangır bağıran adliye vekilleri?' -K. Korcan.
Detaylı Açıklama
Islah etmek deyimi, bozulmuş, yetersiz ya da sorunlu görülen bir şeyi düzeltmek, iyileştirmek ve daha iyi bir duruma getirmek anlamında kullanılır. Sözcük hem teknik hem ahlaki bir alan taşır; toprak ıslah edilir, düzen ıslah edilir, bazen de kişinin davranışı için kullanılır. Bu çok yönlülük deyimi güçlü kılar. İçinde yalnız onarma değil, belli bir ölçüye uygun hâle getirme fikri vardır. Bu nedenle eğitim, hukuk, tarım, yönetim ve toplumsal düzen konuşmalarında sıkça yer bulur. Ancak kişi için kullanıldığında buyurgan ve yukarıdan bakan bir ton da kazanabilir. Kısacası ıslah etmek, bozuk veya eksik görüleni düzeltip uygun hâle getirmeyi anlatan köklü ve çok işlevli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Uzman ekip kurak arazileri ıslah etti, aylarca süren çalışma sonunda toprak verimlendi.
- Öğretmen ceza vermek yerine sabırla konuşarak öğrenciyi ıslah etmeyi başardı.
- Kurumun dağınık arşivini ıslah ettiler ama bu iş sanıldığından çok daha uzun sürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hem maddeyi hem düzeni hem de davranışı düzeltme anlamında kullanılabilir. Bu çok yönlülük onu farklı alanlarda işlevli kılar ve kullanım alanını daha da genişletir.
Kişiler için kullanıldığında bazen eğitici ve iyileştirici, bazen de üstten bakan bir ton hissedilir. Bu etki bağlama ve söyleyenin tavrına göre değişir, hatta incitici olabilir.
Temel vurgu, bozuk ya da eksik görüleni rastgele bırakmayıp daha iyi bir düzene kavuşturmaktır. Yani iyileştirme ve düzeltme düşüncesi merkezde yer alır, temel amaç budur.