Anlamı
adının anılması gerekmiyor.
Detaylı Açıklama
İsmi lazım değil sözü atasözü niteliğinde sabit bir kalıp gibi de kullanılır ve burada amaç belirli bir kişinin adını özellikle söylememektir. Bu kullanımda vurgu, adı gizlenen kişiden çok anlatıcının tutumuna kayar. Konuşan kişi adı biliyordur ama anmayı gerekli görmez, uygun bulmaz ya da bilinçli biçimde uzak durur. Böylece söz, hem anlatımı sürdürür hem de istenmeyen bir yakınlığı keser. Özellikle kırgınlık, iğneleme, mahremiyet ya da gereksiz ayrıntıdan kaçınma hâllerinde etkili bir kalıptır. Bu yüzden söz, adı saklamaktan çok anlatıcının mesafesini de duyurur. Gündelik dilde kalıplaşmış olması da bu etkisini daha görünür kılar. Kısacası ismi lazım değil, adı geri çekerek söyleyenin mesafesini ortaya koyan, günlük dilde çok yerleşik bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Büyükler, ismi lazım değil deyip o kişiden söz açmayı hiç sevmezdi.
- ismi lazım değil, vaktiyle bize çok emeği geçen biri bu haberi yollamış.
- Toplantıda ismi lazım değil denerek geçilen kişi aslında herkesçe biliniyordu.
Kökeni ve Hikayesi
Bu kalıp, günlük anlatımda kişiyi adıyla öne çıkarmadan söz etme ihtiyacından doğmuş ve sabit bir söyleyiş gibi yerleşmiştir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü günlük dilde değişmeden, yerleşik bir söyleyiş hâlinde kullanılır. Kişi adı vermek istemediğinde neredeyse hazır kalıp gibi bu söze kolayca başvurur hemen çoğu kez tereddütsüzce.
Çoğu zaman mesafeyi, bazen kırgınlığı, bazen de gereksiz ayrıntıdan kaçınma isteğini gösterir. Böylece isim gizlenirken anlatıcının belirgin tutumu da hissedilir açıkça dinleyene hemen orada da.
Olayı anlatmaya devam ederken kişiyi açık etmemek ya da adını öne çıkarmamaktır. Böylece anlatım sürer ama dikkat isimden bilinçli biçimde uzak tutulur orada özellikle anlatım boyunca.