Anlamı
1) buharla işleyen araçlar kalkmaya hazır duruma gelmek:
'Gemi istim üstünde, kalkması yakın. Demir almak için süvari bekleniyordu.' -Z. Selimoğlu. 2) mec. hemen gidecek durumda bulunmak.
Detaylı Açıklama
İstim üstünde olmak deyimi, asıl anlamında buharla çalışan bir aracın harekete hazır hâlde bulunmasını anlatır. Zamanla mecazlaşarak bir kişinin ya da topluluğun hemen yola çıkacak, kalkacak veya ayrılacak durumda olmasını da belirtir. Bu yüzden sözde güçlü bir hazırlık, gerilim ve hareket beklentisi bulunur. İşlerin son kontrollerinin tamamlandığını, artık beklemenin bitmek üzere olduğunu hissettirir. Denizcilik, seyahat ve taşımacılık çağrışımı güçlü olsa da gündelik konuşmada daha geniş bir yer edinmiştir. Böylece söz, yalnız teknik hazırlığı değil, o hazırlığın doğurduğu telaşı da birlikte taşır. Son anda geri dönüş değil, tam tersine hareketin eşiğine gelinmiş olması özellikle sezdirilir. Kısacası istim üstünde olmak, son hazırlıkları tamamlanmış ve harekete geçmeye çok yakın olma hâlini anlatan canlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Otobüs istim üstündeydi, şoför yalnız son yolcuyu bekliyordu.
- Ekip sabah erkenden istim üstündeydi, büyük bir telaşla kapıda toplandı.
- Gemi istim üstündeydi, limanda herkes sessizce işaret bekliyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hazırlık, hareket beklentisi ve hafif gerginlik duygusu taşır. Çünkü söz, artık bekleme süresinin sonuna gelindiğini hissettirir açık biçimde dinleyene hemen orada netçe güçlüce iyice artık.
Bir kişinin hemen çıkacak, gidecek ya da işe girişecek durumda olmasını anlatır. Böylece fiziksel araç anlamı insan davranışına da taşınmış olur doğal biçimde rahatça günlük dilde.
Çünkü tarihsel çağrışımı buhar gücüyle çalışan gemi ve araçlara dayanır. Bu köken söze teknik ve hareket odaklı bir canlılık kazandırır bugün de açıkça belirgin şekilde.