Anlamı
yokluğunda kendisinden söz edilen kimse, konuşmanın üzerine gelirse o iyi insandır, denilir.
Detaylı Açıklama
İyi insan sözünün üstüne gelir atasözü, bir toplulukta yokluğunda kendisinden söz edilen kişi tam o sırada çıkagelirse onun iyi bir insan olduğuna işaret eder. Bu inanışa göre kötü insanlar arkalarından konuşulanı duymak istemez veya o anda orada belirmez; ama iyi insan adeta sezmiş gibi gelir. Atasözü günlük hayatta çok sık karşılaşılan bir tesadüfü açıklamak için kullanılır: birinden bahsederken o kişinin kapıda belirmesi. Bu durumda gülerek 'iyi insan sözünün üstüne gelir' denir ve ortam yumuşar. Söz hem iltifat hem de açıklama işlevi görür; geleni onurlandırırken durumu da normalleştirir. Halk arasında kişinin adı anıldığında kulağının çınlayacağı inancı bu sözle aynı kültürel damardan beslenir ve tesadüfü anlamlı kılan bu inanış söze günlük konuşmada çok geniş bir kullanım alanı açar.
Örnek Cümleler
- Tam senden bahsediyorduk, iyi insan sözünün üstüne gelir, buyur otur.
- Kapı çalındı, baktım Ahmet; daha demin adını andık, iyi insan sözünün üstüne gelir dedim.
- Anneannem her böyle bir tesadüfte 'iyi insan sözünün üstüne gelir' der, gülümserdi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Genellikle evet; gelen kişiye dolaylı olarak 'iyi insansın' mesajı verir. Ancak bazen alaycı bir tonla, arkasından kötü konuşulurken gelen birine de söylenebilir. Bu durumda iltifat değil, durumu örtbas etme aracı olur.
Halk arasında kişinin adı anıldığında kulağının çınlaması, ruhunun haberdâr olması gibi inanışlar yaygındır. Bu atasözü de aynı kültürel damardan beslenir: adı anılan kişi bir şekilde çekilir gibi gelir ve bu da iyiliğinin kanıtı sayılır.
'İti an, çomağı hazırla' bu sözün karşıtı sayılabilir. O ifadede, adı anılan kişi istenmeyen biridir ve gelmesi sorun yaratır. İki söz aynı tesadüfü anlatır ama birinde gelen 'iyi', diğerinde 'istenmeyen' kişidir.