Anlamı
yolsuz ilişkiler kadınlar için hoş karşılanmadığı hâlde erkekler bu gibi ilişkilerden övünme payı çıkarırlar.
Detaylı Açıklama
Kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası atasözü, toplumda ahlak dışı sayılan ilişkiler söz konusu olduğunda kadının ayıplanıp damgalanırken erkeğin aynı davranıştan dolayı övünme payı çıkarmasını eleştirir. "Yüzünün karası" utanç ve leke anlamına gelirken "elinin kınası" süs ve övünme kaynağını ifade eder. Atasözü, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin en çarpıcı yansımalarından birini dile getirir: aynı eylem kadına utanç, erkeğe prestij olarak geri döner. Bu çifte standart yüzyıllardır pek çok toplumda var olmuş ve atasözü bu adaletsizliği tescil etmiştir. Söz, hem tespit hem dolaylı eleştiri niteliği taşır; eşitsizliğin farkına vardırarak muhatabı düşünmeye davet eder. Kadın hakları ve toplumsal cinsiyet tartışmalarında sıkça gündeme gelen bu atasözü, ataerkil değer yargılarının dildeki izini gösterir. Günümüzde çifte standardın eleştirilmesinde güçlü bir argüman olarak kullanılır.
Örnek Cümleler
- Mahallede aynı olayda kadını dışladılar ama erkeğe ses çıkarmadılar; kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası, bu zihniyet değişmeli.
- Sosyoloji dersinde hoca bu atasözünü örnek verdi: kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası, toplumsal çifte standardın en açık ifadesidir.
- Anneannesi torununa bu atasözünü anlatırken ekledi: kadının yüzünün karası erkeğin elinin kınası derler ama bu adaletsizliğe artık ses çıkarılmalı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı davranışın kadına utanç, erkeğe övünç olarak geri dönmesini somut biçimde ortaya koyar. Yüzünün karası ve elinin kınası karşıtlığı, toplumun kadın ve erkeğe farklı ahlaki standartlar uyguladığını çarpıcı biçimde gözler önüne serer.
Geleneksel kullanımda bir tespit niteliğindedir ancak çağdaş kullanımda güçlü bir eleştiri aracına dönüşmüştür. Toplumsal cinsiyet eşitliği tartışmalarında bu çifte standardı ifşa etmek ve sorgulamak amacıyla sıkça gündeme getirilir.
Toplumsal değişime rağmen pek çok çevrede bu çifte standart hâlâ devam etmektedir. Kadınların aynı davranış nedeniyle daha sert yargılandığı durumlar günlük hayatta karşılaşılmaya devam eder; bu nedenle atasözü geçerliliğini ve eleştirel gücünü korumaktadır.