Anlamı
1) kınayı su ile karıştırıp bulamaç kıvamına getirerek boyanacak yere sürmek:
'Bazıları bütün ele, avuçlara değil, yalnız bir tek parmağın baş kısmına kına koyarlardı ki buna yüksük kına tabir olunurdu.' -R. H. Karay. 2) mec. birinin uğradığı kötü duruma çok sevinmek.
Detaylı Açıklama
"Kına yakmak" deyimi, iki temel anlamda kullanılır. Birinci anlamıyla kınayı su ile karıştırıp bulamaç kıvamına getirerek el, saç veya tırnak gibi boyanacak yere sürmek demektir; düğün öncesi kına gecelerinde, bayramlarda ve askere uğurlama törenlerinde uygulanan geleneksel bir güzellik ritüelidir. Refik Halit Karay'ın da aktardığı üzere bazı yörelerde bütün ele, bazılarında yalnızca parmak ucuna kına yakılırdı. İkinci ve mecazi anlamıyla ise birinin başına gelen kötü duruma sevinmek, onun talihsizliğinden hoşnutluk duymak anlamına gelir. Bu kullanımda kına yakma eylemi sevinç gösterisiyle ilişkilendirilir; çünkü gelenekte kına yalnızca mutlu günlerde yakılır.
Örnek Cümleler
- Düğün gecesi gelinin ellerine kına yakılması Anadolu'nun en köklü geleneklerinden biridir.
- Rakip takımın yenildiğini duyunca taraftarlar adeta birbirlerine kına yaktılar.
- Kına gecesinde anneler ve teyzeler sırayla gelinin avuçlarına özenle kına yakarlar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Deyimin birinci anlamı düğün ve bayram gibi mutlu günlerde uygulanan bir güzellik ritüeline dayanır ve olumludur. İkinci anlamı ise birinin kötü durumuna sevinmeyi ifade eder; kına yakmak sevinçle ilişkilendirildiği için başkasının talihsizliğine duyulan memnuniyeti bu benzetmeyle aktarır.
Kına yakma geleneği özellikle düğün öncesi kına gecelerinde, bayramlarda ve askere uğurlama törenlerinde uygulanır. Gelinin ellerine ve saçlarına kına yakılması Anadolu kültüründe önemli bir ritüeldir. Ayrıca bazı yörelerde sünnet törenlerinde de çocuğun avuçlarına kına yakılır.
Evet, bu mecazi anlam "sevinçten dört köşe olmak" veya "bayram etmek" ifadeleriyle yakın anlam taşır. Ancak kına yakmak, başkasının kötü durumuna özellikle sevinç duymayı vurgulayan daha sivri ve alaycı bir ifadedir. Günlük konuşma dilinde sıklıkla karşılaşılır.