Anlamı
yüz herhangi bir nedenle çok kızarmak:
'Kız utancından kıpkırmızı kesilmiş.' -Ö. Seyfettin. 'Orhan'ın pembe esmer yüzü kıpkırmızı olmuştu.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
"Kıpkırmızı kesilmek" deyimi, bir kişinin yüzünün utanma, heyecan, öfke veya sıcaklık gibi nedenlerle şiddetli biçimde kızarmasını ifade eder. Yüzdeki kan damarlarının genişlemesiyle meydana gelen bu fizyolojik tepki, duygu yoğunluğunun dışarıdan fark edilir hâle gelmesini anlatır. Ömer Seyfettin'in "Kız utancından kıpkırmızı kesilmiş" ve Tarık Buğra'nın "Orhan'ın pembe esmer yüzü kıpkırmızı olmuştu" cümleleri bu deyimin edebiyattaki kullanımına güzel örneklerdir. Deyimdeki kıpkırmızı pekiştirmesi kızarıklığın çok yoğun ve göze çarpan düzeyde olduğunu vurgular; kesilmek fiili ise renk değişiminin ani ve belirgin biçimde gerçekleştiğini anlatır.
Örnek Cümleler
- Herkesin önünde yanlış cevap verince utancından kıpkırmızı kesildi ve başını öne eğdi.
- Öğretmenin övgü dolu sözlerini duyunca gencin yüzü kıpkırmızı kesildi.
- Babasının sert bakışları karşısında çocuk kıpkırmızı kesilip gözlerini yerden kaldıramadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, deyim utanmanın yanı sıra öfke, heyecan, sevinç ve sıcaklık gibi farklı durumlarda da kullanılır. Ortak nokta, yüzün belirgin biçimde kızarmasıdır. Ancak en yaygın kullanımı utanma ve mahcubiyet anlarını betimlemek içindir; edebiyatta da bu bağlamda sıkça karşılaşılır.
Her iki ifade de aynı anlama gelir ve birbirinin yerine kullanılabilir. Ancak "kesilmek" fiili, kızarmanın ani ve belirgin bir değişim olarak gerçekleştiğini vurgular. "Olmak" fiili ise daha yumuşak ve genel bir ifadedir. Edebiyatta her iki biçim de yaygın olarak tercih edilmektedir.
"Kıpkırmızı" sözcüğü, "kırmızı" sıfatının pekiştirilmiş biçimidir ve kızarıklığın çok yoğun, göze çarpan düzeyde olduğunu belirtir. Sade "kırmızı kesilmek" yerine pekiştirilmiş biçimin kullanılması, duygu yoğunluğunun ve fiziksel değişimin şiddetini okuyucuya daha güçlü biçimde aktarır.