Anlamı
köpek bile yem yediği kaba saygılı davranırken insanın geçimini sağlayan yere, kendisine bu geçimi hazırlayan kimseye kötülük etmesi düşünülemez.
Detaylı Açıklama
Köpek bile yal yediği kaba pislemez atasözü, en adi ve ehlileştirilmiş hayvanın bile kendisini besleyen kaba zarar vermeyeceğini, dolayısıyla insanın geçimini sağlayan yere, kendisine iyilik eden kimseye ya da nimetini gördüğü kuruma zarar vermesinin ne denli aşağılık bir tutum olduğunu anlatır. Söz bunu yaşayan ya da böyle davranan birini uyarır ya da eleştirir. Halkın ahlak anlayışında minnettarlık ve sadakat oldukça değerli görülür; bu atasözü bu değerin en yalın ifadelerinden birini sunar. Nankörlüğün köpekten bile daha aşağılık bir davranış olduğunu ima eden bu söz, insanı adil bir aynaya yüzleştirir. Günlük dilde haksızlık edeni kınamak için sert ama yerinde bir uyarı aracı olarak kullanılır.
Örnek Cümleler
- Bizi istihdam eden şirkete arkamızdan zarar vermek mi? Köpek bile yal yediği kaba pislemez.
- O ülkede yıllarca barındılar, sonra o devlete karşı çıktılar; herkes 'Köpek bile yal yediği kaba pislemez' diye söylendi.
- Burs veren vakfa ihanet eden öğrenci duyulunca müdür 'Köpek bile yal yediği kaba pislemez' dedi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Her ikisini de birlikte eleştirir. Nimetini gördüğü kaynağa zarar vermek hem nankörlük hem de sadakatsizliktir. Atasözü bu iki ahlaki ihlali aynı anda hedef alır ve köpek imgesiyle bu tutumun ne kadar temel bir ahlak anlayışını çiğnediğini gösterir.
Yüzeysel bir okumada köpekle kıyaslama küçümseyici görünse de atasözünün amacı köpeği değersizleştirmek değil, temel bir içgüdüsel sadakati ölçüt olarak kullanmaktır. Mesaj şudur: Doğanın bu kadar basit bir kuralını bile çiğnemek insanlık dışıdır.
İşverenine zarar veren çalışanlar, misafirperverce ağırlayanlara kötülük yapan konuklar, burs vericilerine ihanet eden bursiyerler veya devletine karşı çıkan vatandaşlar gibi minnet duyulması gereken birine karşı olumsuz davrananlar için kullanılır.