Anlamı
1) yaşlılık veya sakatlık sebebiyle yürüyememek:
'Mağdurun belinden aşağısını felce uğrattı, bütün hayatı boyunca kötürüm kaldı.' -B. Felek. 2) mec. güçsüz kalmak:
'Acılıyım karım öleli / Kalmışım yarı kötürüm' -B. Necatigil.
Detaylı Açıklama
Kötürüm olmak deyimi, kişinin yaşlılık, hastalık ya da sakatlık nedeniyle hareket edemez hale gelmesini, bedensel işlevlerini yitirmesini ifade eder. Deyimin mecazi anlamda kullanımı ise bir kişinin, kurumun ya da toplumun güçten düşerek işlevini yerine getiremez duruma gelmesini tanımlar. Türk edebiyatında özellikle Behçet Necatigil'in dizelerinde mecazi anlamıyla işlenmiş olan bu deyim güçlü bir imge taşır. Bedensel güçsüzlüğün ötesinde ruhsal çöküşü, çaresizliği ve toplumsal dışlanmayı da çağrıştıran bu deyim hem acıma hem de çaresizlik duygularını bir arada barındırır. Bu ifade, engellilere ve yaşlılara duyulan toplumsal sorumluluğu da çağrıştırır. Bu ifade, engellilere ve yaşlılara duyulan toplumsal sorumluluğu da çağrıştırır; kötürüm olana destek vermek toplumsal dayanışmanın en somut göstergelerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Geçirdiği ağır kaza sonrasında bacaklarını kullanamaz hale geldi ve kötürüm oldu.
- İhtiyar adam yıllar içinde kötürüm olmuştu; sabahları yataktan kalkmak bile onun için büyük bir efordu.
- Ülkenin ekonomisi bu krizle birlikte adeta kötürüm oldu ve toparlanması yıllar sürdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Deyim hem fiziksel hem de mecazi anlamda kullanılır. Fiziksel bağlamda hareket yetisini yitirenler için; mecazi bağlamda ise çaresiz kalan, etkisini yitiren ya da bir türlü ilerlemeyen kişi, kurum veya sistemler için tercih edilir. Edebiyatta ruhsal kırılmanın anlatımında da başvurulan güçlü bir deyimdir.
Türkçede 'kötürüm' kelimesi eski Türkçeden gelen ve 'yürüyemeyen, felçli' anlamındaki bir sözcükten türemiştir. Kelime zamanla yalnızca tıbbi durumu değil, güçten düşen, işlevsiz hale gelen her şeyi tanımlamak için de kullanılır olmuştur. Hem halk dilinde hem yazı dilinde köklü bir kullanım geçmişine sahiptir.
Evet, kötürüm olmak deyimi toplumsal açıdan da anlam yüklüdür. Yaşlılara ve engellilere yönelik tutumu, toplumun zayıflara gösterdiği ya da göstermesi gereken özen ve saygıyı ima eder. Aynı zamanda güçten düşmüş kurumları ya da sistemleri eleştirmek için de sosyal ve siyasi söylemlerde sıkça kullanılır.