Anlamı
gizli bir iş, hile, düzen hazırlamak:
'Üç kişi burada gizli gizli ne kumpaslar kuruyorsunuz bakayım?' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Kumpas kurmak deyimi, birini kandırmak ya da zarar vermek amacıyla gizlice plan yapmak, hile ve düzen hazırlamak anlamına gelir. Türkçeye İtalyancadan geçen kompas sözcüğünden türeyen kumpas kelimesi, zamanla suistimal edilen planları simgeler hâle gelmiştir. Bir kişi ya da grup aleyhine arka arkaya yapılan gizli hazırlıkları ve entrikayı ifade eder. Siyasi, ticari ya da kişisel ilişkilerde karşılaşılabilen bu durum, güvensizlik ve ihanet temalarıyla da ilişkilidir. Deyim olumsuz bir çağrışım taşır ve hileye dayalı ilişkileri eleştiren bağlamlarda sıkça kullanılır. Kasıt ve plan unsurunu içermesi bu deyimi basit bir hileden ayırır; uzun soluklu ve organize bir entrika sürecini betimler. Bu deyim, bireysel ve kurumsal düzeyde güven ortamının nasıl aşındığını anlamak için başvurulan temel ifadelerden biridir.
Örnek Cümleler
- Rakip şirket, onları iflasa sürüklemek için yıllarca gizliden gizliye kumpas kurmuştu.
- Seçim sürecinde bazı isimlerin karşı partiye kumpas kurduğu iddia edildi.
- Arkadaşının sırrını ifşa etmek için dikkatli bir kumpas kurulduğu anlaşıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birine gizlice zarar vermek ya da onu kandırmak amacıyla planlı ve kasıtlı bir hile düzenlendiğinde bu deyime başvurulur. Siyasi entrikalar, iş dünyasındaki rekabet, kişisel düşmanlıklar ve sosyal manipülasyon içeren her durumda kullanılabilir. Hile ve kasıt unsurunun varlığı bu deyimin temel özelliğidir.
Kumpas sözcüğü, İtalyancada pergel ya da ölçüm aleti anlamına gelen compasso kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Zamanla anlamı değişerek gizli düzen ve hile kurma eylemini ifade eder hale gelmiştir. Bu anlam kayması, sözcüğün kurgulama ve hesap yapma çağrışımlarından beslenmiş olabilir.
Her ikisi de birisini zor duruma düşürmek için yapılan gizli planları anlatsa da kumpas kurmak daha kapsamlı ve organizeli bir planlama sürecini ima eder. Tuzak kurmak daha anlık ve basit bir hileyi çağrıştırırken kumpas kurmak uzun soluklu bir entrika sürecini betimler.