Anlamı
güç bir duruma düşüldüğünde ne yapıp edip kendisini veya yakın çevresindekileri kurtaranlar için söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, zor ve karmaşık bir durumda kişinin önce kendisini, yakın çevresini veya sorumluluğundaki alanı kurtarmaya çalışmasının doğal görüldüğünü anlatır. Kaptan burada sorumluluk alan kişiyi, gemi ise onun koruması gereken alanı simgeler. Günlük hayatta kriz, kaos, dağılma, ekonomik zorluk veya toplu belirsizlik durumlarında kullanılır. Söz, bazen gerçekçi, bazen eleştirel tonda söylenir. Çünkü bir yandan kişinin önce kendi yükümlülüğünü korumasını anlatırken, öte yandan ortak dayanışmanın zayıfladığı ortamlarda herkesin kendi başının çaresine bakmasını da yansıtır. Atasözü, kriz anlarında ideal değil çoğu zaman fiili davranışı anlatır. İnsan geniş kurtuluş planlarından önce elindekini kurtarmaya yönelir. Bu yüzden söz, hem hayatî içgüdüyü hem de zorlu zamanların bencilleştiren yanını bir arada barındırır.
Örnek Cümleler
- Ortam karışınca herkes gemisini kurtaran kaptan oldu.
- Bu dönemde herkes önce kendini düşündü; gemisini kurtaran kaptan.
- Krizde ilk refleks buydu: gemisini kurtaran kaptan.
Kökeni ve Hikayesi
Söylenenlere göre bu söz, denizcilik hayatında kaptanın gemisini güvene ulaştırmasının temel sorumluluk kabul edilmesinden doğmuştur. Sonradan kriz anlarında herkesin önce kendi alanını korumaya yöneldiğini anlatan genel bir atasözüne dönüşmüştür.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kriz ve zorluk anlarında kişilerin önce kendi sorumluluk alanını ve yakın çevresini korumaya yönelmesini anlatır.
Bağlama göre değişir; bazen doğal bir hayatta kalma refleksi, bazen de dayanışma eksikliği eleştirisi olarak kullanılır.
Kişinin sorumluluk taşıyan taraf olduğunu ve önce kendi gemisinden sorumlu sayıldığını vurgular. Kaptan burada sorumluluk alan kişiyi, gemi ise onun koruması gereken alanı simgeler.