Anlamı
çok şişmanlamak:
'O zamandan beri küpe dönmüş. Hâlbuki o zamanlar ne ince bir kızdı.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
"Küpe dönmek" deyimi, bir kişinin zaman içinde aşırı derecede şişmanlaması, önceki ince ve zayıf yapısını tamamen yitirerek küpe benzer biçimde yuvarlak ve dolgun bir görünüm kazanması anlamına gelir. Özellikle bir dönem zayıf ya da ince olan kişilerin sonradan çok kilo aldığı durumlarda kullanılır; bu nedenle genellikle karşılaştırmalı bir anlatım biçimi içinde geçer. Deyim, vücudun küçük ve yuvarlak küp formunu çağrıştırmasından hareketle oluşturulmuştur. Haldun Taner'in kullanımıyla da edebiyat diline yerleşmiş bu ifade, hem güldürü hem de hayıflanma tonuyla kullanılabilir. Haldun Taner'in kullanımıyla da edebiyat diline yerleşmiş olan bu ifade, hem güldürü hem de hayıflanma tonuyla söylenebilir. Genellikle eski hâlini bilen tanıdıklar tarafından şaşkınlıkla kullanılır.
Örnek Cümleler
- Üniversitede tanıdığım arkadaşım on yıl geçmeden tamamen küpe dönmüştü.
- Yurt dışında yaşayan teyzem döndüğünde onu görenler küpe döndüğünü hayretle fark etti.
- Küpe dönen adamı lisedeki fotoğrafıyla karşılaştırınca gülmemek elde değildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki deyim de şişmanlığı anlatmak için kullanılır; ancak "küpe dönmek" bir değişim sürecini vurgular, yani kişinin önceden ince olduğunu ve artık şişmanladığını ima eder. "Küp gibi olmak" ise o anki durumu betimler; herhangi bir önceki duruma atıfta bulunmak zorunda değildir.
Küp, ağzı geniş, karın kısmı şişkin ve her yönden yuvarlak geleneksel bir Türk toprak kabıdır. Bu biçim, aşırı şişmanlığı ve hacimli vücut yapısını somutlaştıran ideal bir referans noktası sağlar. Benzetme, sözün anlatım gücünü artıran görsel ve somut bir imge yaratır.
Deyim genel olarak nötr ya da hafif olumsuz bir ton taşır. Kişinin değişimine ilişkin şaşkınlık ya da hafif eleştiri içerebilir. Ancak doğrudan aşağılama amacıyla kullanılmaz; daha çok konuşma dilinde ve anımsatma veya karşılaştırma amacıyla geçer. Bağlama göre güldürü unsuru da içerebilir.