Anlamı
hiçbir şeyin veya kimsenin kaçmasına, geçmesine imkân vermemek:
'Zavallının yanına kimseyi sokmaz, bağından, bahçesinden kuş uçurmazmış.' -F. R. Atay.
Detaylı Açıklama
Kuş uçurmamak deyimi, bir yerin veya durumun o denli sıkı bir denetim ve gözetim altında tutulduğunu ifade eder ki oradan hiçbir şey, hiç kimse kaçamaz ya da gizlice geçemez. Kuş, hem küçüklüğüyle hem de uçabilme özelliğiyle sınırları aşmanın neredeyse imkânsız derecede zorlaştığının sembolüdür. Kuşun bile geçemediği bir yerde insanın ya da herhangi bir şeyin geçmesi söz konusu olamaz. Deyim güvenlik, bekçilik, disiplin veya kıskançlık bağlamlarında kullanılır. Bir bahçeyi titizlikle korumak, bir cezaevini sıkı tutmak ya da bir kişiyi aşırı derecede kısıtlamak gibi durumlarda söze başvurulur. Söz aynı zamanda bu denli katı bir kontrolün özgürlüğü ne kadar daralttığını da ima eder ve kimi zaman eleştirel bir ton taşır.
Örnek Cümleler
- Güvenlik ekibi sınav salonunda o gece kimseyi salmadı, gerçekten kuş uçurmadılar.
- Komutan, üssün etrafında kuş uçurmadıklarını söyleyerek gece devriyelerini iki katına çıkardı.
- Kıskanç komşu bahçesinin duvarına dikenli tel çekmiş; mahalleliler 'Kuş bile uçurmuyor' diye güldü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, fiziksel mekânların yanı sıra bilgi sızıntısını engellemek, bir kişiyi sosyal ilişkilerden koparmak ya da bir kurumu dışarıya kapalı hale getirmek gibi soyut durumlarda da kullanılabilir. Önemli olan mutlak kontrol ve geçirgen olmama fikridir.
Bağlama göre değişir. Güvenliğin önemli olduğu yerlerde sıkı korumayı övmek için olumlu kullanılırken kişi özgürlüğünü kısıtlayan, aşırı kontrol altında tutan durumlarda eleştirel ve olumsuz bir anlam kazanır.
Evet, 'iğne atsan yere düşmez' deyimi kalabalık veya doluluk açısından benzer bir yoğunluğu anlatır; 'çıt çıkmaz' ifadesi ise ses ve bilgi sızdırmama anlamında yakın bir anlam alanı paylaşır. Her biri mutlak bir sınır ya da denetim fikrini yansıtır.