Anlamı
kara sevdaya tutulmak.
Detaylı Açıklama
Merak getirmek, birine aşırı derecede âşık olmak, kara sevdaya tutulmak anlamına gelen eski bir deyimdir. Buradaki merak kelimesi, bugünkü 'öğrenme isteği' anlamından farklı olarak Arapça aslındaki 'şiddetli arzu, tutku' anlamında kullanılmaktadır. Bir kimseye merak getirmek, ona karşı kontrol edilemez bir tutku ve özlem duymak, gece gündüz onu düşünmek, onun hayaliyle yanıp tutuşmak demektir. Deyim, özellikle halk edebiyatında ve âşık geleneğinde sıkça geçer. Sevda hastalığı, aşk acısı ve kara sevda gibi kavramlarla doğrudan ilişkilendirilir. Günlük konuşmada artık pek kullanılmayan bu ifade, edebiyat ve türkülerde canlılığını güçlü biçimde korumaktadır. Halk hikâyelerinde âşıkların merak getirip dağlara düşmesi bilinen bir motiftir. Sevdaya tutulan kişinin gece gündüz düşünerek kendini harap etmesi bu deyimle anlatılır.
Merak Getirmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Delikanlı güzel kıza öyle bir merak getirdi ki gece gündüz onu düşünmekten başka bir şey yapamıyordu.
- Halk hikâyelerinde sevdalılar merak getirince dağlara düşer, dertlerini türkülerle anlatırlardı.
- Bir bakışta merak getiren gönül, çaresini ararken bütün dünyayı unutur diye yazmış ozan.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça 'merak' kelimesinin kökeni 'm-r-k' harflerinden gelir ve şiddetli arzu, tutku, kaygı anlamları taşır. Osmanlıca'da merak, bugünkü gibi yalnızca bilme isteği değil, aynı zamanda aşırı özlem ve kara sevda anlamında da kullanılırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Arapça 'merak' kelimesinin asıl anlamı şiddetli arzu, tutku ve kaygıdır. Türkçeye geçerken merak kelimesi 'öğrenme isteği' anlamını kazanmış olsa da eski kullanımda aşırı özlem, kara sevda ve tutku anlamları da mevcuttu. Bu deyimdeki merak, kelimenin eski ve köklü anlamını yansıtır.
İkisi de aşırı aşkı ifade eder ancak kara sevda daha olumsuz ve hastalıklı bir çağrışım taşır. Merak getirmek ise tutkunun başlangıç aşamasını anlatır; henüz hastalık boyutuna ulaşmamış ama yoğun bir arzu ve özlem söz konusudur. Kara sevda, merak getirmenin ileri ve acı veren aşamasıdır.
Halk edebiyatında, özellikle âşık tarzı şiirlerde, mânilerde, türkülerde ve halk hikâyelerinde sıkça geçer. Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin gibi klasik aşk hikâyelerinde merak getirme motifi önemli bir yer tutar. Divan edebiyatında ise benzer anlam 'aşk-ı mecazi' veya 'sevda' kavramlarıyla karşılanır.